KorneaGözün en önündeki saydam tabaka: yapısı, görevi ve hastalıkları

Nerededir

Gözün en önünde, renkli tabaka (iris) ile göz bebeğinin önünde duran saydam tabaka

Ne yapar

Işığı içeri alır ve kırar. Gözün kırma gücünün yaklaşık üçte ikisi korneadan gelir

Kaç katmanı var

Beş katman: epitel, Bowman tabakası, stroma, Descemet zarı ve endotel

Neden saydamdır

İçinde damar yoktur, lifleri düzenli dizilmiştir ve su içeriği sabit tutulur

Tanım

Kornea nedir, gözün neresindedir?

---

Kornea, gözün en önünde duran saydam tabakadır. Gözün renkli kısmının ve göz bebeğinin önünde yer alır, onları bir saat camı gibi örter. Aynadan bakıldığında görülmez, çünkü tamamen saydamdır.

Erişkin bir gözde kornea yatay olarak yaklaşık 11–12 milimetre, dikey olarak 10–11 milimetre çapındadır. Kalınlığı merkezde çoğunlukla 500–600 mikrometre arasındadır ve çevreye doğru gidildikçe artar.¹

Korneayı vücudun geri kalanından ayıran iki özelliği vardır. Birincisi içinde damar bulunmamasıdır. Beslenmesini iki yönden alır: şekeri gözün içindeki sıvıdan, oksijeni ise üzerini örten gözyaşı tabakasından geçerek. İkincisi sinir uçlarının yoğunluğudur. Bu yoğunluk vücuttaki en yüksek değerler arasındadır ve korneanın duyarlılığı, hemen yanındaki konjonktivanın yaklaşık yüz katıdır.¹

Bu ikinci özellik, hastaların en çok merak ettiği şeyi de açıklar. Korneada gözle görülmeyecek kadar küçük bir soyulma bile şiddetli ağrı yapabilir. Ağrının şiddeti hasarın büyüklüğünü göstermez.

Görev

Kornea ne işe yarar?

---

Korneanın iki işi vardır. Gözün içini dış dünyadan korur ve gelen ışığı kırarak retinaya odaklanmasını sağlar. İkincisi çoğu kişinin beklemediği kadar büyük bir iştir.

Gözün kırma gücünün yaklaşık üçte ikisi korneadan gelir, geri kalanı göz içindeki mercekten. Korneanın net kırma gücü yaklaşık +43 diyoptridir.² Yani gözlük numarasını belirleyen sistemde en ağırlıklı parça, gözün en önündeki bu ince tabakadır.

Kornea düz bir cam değildir. Merkezi çevresine göre tipik olarak 3,00 diyoptri kadar daha diktir ve bu eğrilik farkı görüntünün kalitesini etkiler.¹ Korneanın biçimi bozulduğunda ya da düzensizleştiğinde, saydamlığı hiç azalmasa bile görme bozulur. Keratokonusta olan budur.

Yapı

Korneanın katmanları

---

Kornea tek parça bir doku değildir. Üst üste duran beş katmandan oluşur ve bu katmanların kalınlıkları da görevleri de birbirinden farklıdır. Bir kornea hastalığının hangi katmana yerleştiği, tedavisinin ne olacağını doğrudan belirler.

Korneanın katmanları, erişkindeki kalınlıkları ve görevleri

Katman	Kalınlık	Ne yapar
Epitel	40–50 µm	En dıştaki örtü. Dört ile altı hücre sırasından oluşur, sürekli yenilenir ve gözyaşıyla birlikte pürüzsüz bir optik yüzey kurar
Bowman tabakası	8–15 µm	Hücre içermeyen yoğun bir lif katmanıdır, korneanın biçimini korumaya yardım eder. Hasarlandığında yeniden oluşmaz
Stroma	470–500 µm	Korneanın kalınlığının yaklaşık yüzde doksanı. Saydamlık buradaki liflerin düzenli dizilişinden doğar
Dua tabakası	~15 µm	Stromanın en arkasındaki hücresiz ince tabaka. Ön katman naklinde ayrılan düzlem burasıdır (stromanın bir tabakası olduğu için genellikle ayrı bir katman sayılmaz)
Descemet zarı	10–12 µm	Endotelin üzerinde durduğu taban zarı. Doğumda 3 µm kadardır, yaşam boyu kalınlaşır
Endotel	4–6 µm	Tek sıra hücreden oluşan en iç tabaka. Korneadan sıvıyı sürekli dışarı pompalar

Kalınlık değerleri erişkin korneanın merkezi içindir.¹ Bir mikrometre (µm) milimetrenin binde biridir.

Stromanın önü ile arkası aynı değildir

Stroma tek tip bir doku gibi görünse de ön ve arka bölümleri farklı davranır. Stromanın ön yüzde kırklık bölümünün gerilmeye karşı direnci, arka yüzde altmışlık bölümünün iki katıdır.¹ Bu fark, kornea tabanlı görme düzeltme ameliyatlarından sonra korneanın biçim bozukluğu geliştirmesinde rol oynayabilir.

Yöntemlerin korneanın hangi derinliğinde çalıştığı bu nedenle önemlidir. Aradaki farklar lazer göz ameliyatı sayfasında karşılaştırılmıştır.

Dua tabakası ve büyük kabarcık (big bubble)

Stromanın en arkasında, Descemet zarına sıkıca yapışık ince ve hücresiz bir tabaka bulunur. Pre-Descemet tabakası ya da Dua tabakası denir.¹ Klinik önemi, yalnız ön katmanların değiştirildiği derin ön lamellar keratoplastide (DALK) ortaya çıkar: stromaya hava verilerek bu tabaka arkadaki dokudan ayrılır ve büyük kabarcık (big bubble) oluşturulur. Dua tabakası havanın geçişine direndiği için, bu düzlemde oluşan kabarcık daha sağlamdır ve yırtılma olasılığı daha düşüktür.

Ağca'nın yazarları arasında yer aldığı iki çalışma, keratokonusta bu tekniğin sonuçlarını ve ayrılan düzlemin ön segment optik koherens tomografisiyle karşılaştırmasını bildirmiştir. (Ahmet S, Kandemir Beşek N, Ağca A, ve ark. Beyoglu Eye J 2018, doi:10.14744/bej.2018.29292; Genç S, Sucu ME, Çakmak S, Yıldırım Y, Kepez Yıldız B, Ağca A. J Fr Ophtalmol 2020, doi:10.1016/j.jfo.2019.08.004) ^3,4 Yöntemin ayrıntısı kornea nakli sayfasındadır.

Saydamlık

Kornea neden saydamdır?

---

Saydamlık korneanın doğal hali değil, sürekli çalışan bir dengenin sonucudur. Bu denge üç ayak üzerinde durur ve üçünden biri bozulduğunda kornea buğulanır.

• Damarsızlık. Korneanın içinde damar yoktur. Damarlar ışığı dağıtır. Olmamaları saydamlığın ön koşuludur.
• Lif düzeni. Stromadaki kolajen lifleri belirli bir aralık ve düzende dizilmiştir. Bu düzen bozulduğunda ışık saçılır ve doku bulanık görünür.
• Su dengesi. Stromanın su içeriği yaklaşık yüzde yetmiş sekizde tutulur.¹ Bu oranı sabit tutan şey, endotelin sıvıyı korneadan dışarı pompalamasıdır.

Endotel hücreleri bir pompa gibi çalışır ve korneaya sızan sıvıyı sürekli göz içine geri atar. Pompa yeterince çalışmadığında stroma su tutar, kalınlaşır ve saydamlığını yitirir. Hastanın fark ettiği şey çoğu kez sabahları daha belirgin olan bir buğulanmadır: kapaklar kapalıyken buharlaşma durduğu için kornea gece boyunca daha fazla su tutar.

Endotel yetmezliğinin iki tipik nedeni Fuchs endotelyal distrofisi ve katarakt ameliyatı sonrasında gelişen endotel kaybıdır. Bu durumlarda yapılan işlem, korneanın tamamının değil yalnız iç tabakasının değiştirilmesidir. Kornea nakli sayfası bu ameliyatı ve Ağca'nın ekibinin yüz elli gözü yedi yıla varan sürede izlediği seriyi anlatmaktadır. (Kandemir Beşek N, Yalçınkaya G, Kırgız A, Çakmak S, Genç S, Nacaroğlu ŞA, Kepez Yıldız B, Yıldırım Y, Ağca A. Int Ophthalmol 2022, doi:10.1007/s10792-021-02078-4) ⁵

Leke

Korneada leke (kornea opasitesi) nedir, neden olur?

---

Kornea opasitesi (halk dilinde leke), korneanın saydamlığını bozan durumların ortak adıdır. Korneanın saydamlığı pek çok sebeple bozulabilir. Sebebe göre değişmekle birlikte saydamlık, korneanın tamamında homojen olarak ya da bazı kısımlarında lekelenmeler olarak bozulabilir.

Doğuştan olma durumu iki ayrı anlama gelir. Bazen doğuştan olan sebebin kendisidir, leke henüz yoktur: distrofisi olan bir gözde leke zaman içinde gelişir. Bazen de doğuştan olan lekenin kendisidir. Sklerokornea ve Peters anomalisi böyledir. Doğuştan var olan bir leke aynı kalabilir ya da zamanla ilerleyebilir.

Kornea opasitelerini tek bir biçimde sınıflamak mümkün değildir. Hangi soruya cevap arandığına göre farklı gruplamalar kullanılır. Aşağıdaki liste nedenlere göre yapılmış bir gruplamadır ve her gruptan örnekler verir. Örnekler o grubun tamamını kapsamaz. Her grupta korneada leke bırakabilecek başka hastalıklar da vardır.

• Enfeksiyonlar. Bakteri, virüs ve mantar keratitleri ile bunların ardından kalan izler. Salgın göz nezlesinden sonra korneanın yüzeye yakın katmanlarında kalan lekeler de bu gruptadır.
• Kalıtsal distrofiler. Korneanın kendi yapısından kaynaklanan, çoğu zaman iki gözde birden görülen bozukluklar. Granüler ve maküler distrofi bu gruptandır.
• Endotel yetmezliği. En içteki hücre tabakası sıvıyı dışarı pompalayamadığında kornea su tutar ve buğulanır. Fuchs endotelyal distrofisi ve katarakt ameliyatı sonrası gelişen büllöz keratopati bu gruptadır.
• Travma. Künt ve kesici yaralanmalar, kimyasal yanıklar, korneanın kanla boyanması.
• Ektazi ve incelme hastalıkları. Keratokonus ve keratoglobus gibi korneanın biçimini yitirdiği durumlarda gelişen izler.
• Doğuştan gelişimsel anomaliler. Peters anomalisi, sklerokornea, doğuştan glokom.
• Metabolik ve sistemik hastalıklar. Mukopolisakkaridozlar, sistinozis ve tirozinemi gibi depo hastalıklarında kornea zamanla bulanıklaşır.
• Göz yüzeyi hastalıkları. Stevens-Johnson sendromu, trahom, A vitamini eksikliği.
• Cerrahi sonrası. Yüzey ablasyonu sonrası gelişen haze ve kornea nakli sonrası greft saydamlığının yitirilmesi.

Sebebin ne olduğuna göre görmeyi ne kadar etkilediği, sürecin nasıl devam edeceği, tedavisi olup olmadığı ve tedaviden nasıl bir sonuç alınabileceği değişir. Yani kornea lekesi pek çok sebebi olabilen bir bulgudur.

Ağca, kalıtsal distrofilere bağlı kornea lekelerinde lazerle tedavinin iki yıllık sonuçlarını 41 gözde bildirmiştir (Kemer Atik B, Yıldırım Y, Sönmez O, Gümüş G, Kepez Yıldız B, Ağca A. Semin Ophthalmol 2020, doi:10.1080/08820538.2020.1778743)⁶.

Yenilenme

Kornea kendini yeniler mi?

---

Bu sorunun tek bir cevabı yoktur, çünkü katmanlar birbirinden farklı davranır. Aynı gözde bir katman birkaç günde tamamen yenilenirken, bir diğeri ömür boyu hiç yenilenmez.

• Epitel yenilenir. Hücreler korneanın kenarındaki dar bir kuşakta, limbusta duran kök hücrelerden üretilir, yüzeye doğru ilerler ve gözyaşına dökülür. Bir hücrenin bu yolculuğu yaklaşık yedi ile on dört gün sürer.¹ Yüzeysel bir soyulmanın iz bırakmadan kapanmasının nedeni budur. Limbustaki bu hücrelerin azaldığı durumlar ve kornea nakli kararına etkisi kornea nakli sayfasında anlatılmaktadır.
• Bowman tabakası yenilenmez. Bir kez hasarlandığında yeniden oluşmaz.¹
• Stroma iz bırakarak iyileşir. Derin bir yaralanmadan sonra doku kapanır, ama lif düzeni eski haline dönmediği için o bölgede kalıcı bir bulanıklık kalabilir.
• Endotel yenilenmez. Hücre sayısı azaldığında boşluk yeni hücrelerle değil, komşu hücrelerin büyüyüp yayılmasıyla kapanır.¹

Endotel hücre yoğunluğu yaşla birlikte düşer. On beş yaşındaki bir gözde milimetrekareye yaklaşık 3.400 hücre düşerken, seksen beş yaşında bu sayı 2.300 dolayına iner. Yıllık azalma yaklaşık binde altıdır. Erişkinde normal aralık milimetrekarede 2.000 ile 3.000 arasındadır. Sayı 500'ün altına indiğinde korneanın ödem geliştirme riski belirginleşir.¹

Bu sayı göz muayenesinde speküler mikroskopla ölçülebilir. Katarakt ameliyatı, göz içi mercek uygulamaları ve daha önce geçirilmiş kornea ameliyatları öncesinde ölçülmesinin nedeni budur.

Kalınlık

Kornea kalınlığı ne kadar olmalı?

---

Herkes için geçerli tek bir doğru rakam yoktur. Erişkinde merkez kalınlığı çoğunlukla 500–600 mikrometre arasında ölçülür ve bu aralığın dışında olmak tek başına hastalık anlamına gelmez.

Kalınlığın önemi, tek başına bir sayı olmasından değil, üç ayrı kararı etkilemesinden gelir.

• Görme düzeltme ameliyatına uygunluk. Yöntem seçilirken korneanın kalınlığı, biçimi ve numaranın büyüklüğü birlikte değerlendirilir. Uygunluk ölçütleri ben uygun muyum sayfasında ayrıntılandırılmıştır.
• Göz tansiyonu ölçümünün yorumlanması. İnce kornealarda ölçülen değer gerçekte olduğundan düşük, kalın kornealarda yüksek çıkabilir. Bu yüzden göz tansiyonu değerlendirilirken kornea kalınlığı da bilinir.
• Keratokonus izlemi. Burada anlamlı olan tek bir ölçüm değil, ölçümlerin zaman içindeki değişimidir.

Yüzey

Kornea çizilmesi ve tekrarlayan erozyon

---

Halk arasında kornea çizilmesi denilen durum, en dıştaki epitelin bir bölümünün yerinden ayrılmasıdır. Epitel yenilenen bir katman olduğu için yüzeysel soyulmaların çoğu iz bırakmadan kapanır.

Ağrının şiddeti hasarın büyüklüğünü göstermez. Korneanın sinir yoğunluğu nedeniyle gözle görülmeyecek kadar küçük bir soyulma da şiddetli ağrı yapabilir.¹

Bazı gözlerde aynı bölge iyileştikten sonra kendiliğinden yeniden açılır. Ağrı uykuda ya da sabah gözler ilk açıldığında başlıyorsa tekrarlayan erozyon akla gelir ve bunun kendine özgü bir tedavisi vardır.¹

Ülser

Kornea ülseri nedir?

---

Kornea çizilmesi tıbbi bir tanı adı değildir. Size korneanızın çizildiği söylendiyse bununla neyin kastedildiğini ancak o cümleyi kuran hekim bilir. Genellikle bir travma sonrası korneanın en yüzeydeki katmanının, yani epitelin soyulması ya da hasarlanması anlatılır.

Epitel yenilenen bir katmandır. Yalnız bu bölgenin etkilendiği durumlar, bir enfeksiyon gelişmediği takdirde iz bırakmadan iyileşir. İyileşme süresi soyulan alanın genişliğine göre değişir. Epitelin tamamı soyulduğunda bile genellikle üç ila beş gündür, daha kısa ya da daha uzun sürdüğü de olur. Bu süre boyunca şiddetli batma ve sulanma olur, ayrıca enfeksiyon açısından risk oluşur.

Kornea ülseri ise tıbbi bir tanıdır. Burada süreç epitelle sınırlı kalmaz. Epitelin hemen altındaki dokudan başlayarak stromayı ve daha derindeki katmanları da içine alır, yüzeyden derine doğru ilerler.

Fark buradan doğar. Epitel yenilenir, ama epitel dışındaki bu katmanlar iyileşirken çoğu zaman tam olarak eski haline dönemez. Bu nedenle kornea ülserleri etkilenen bölgede incelmeyle, hatta delinmeyle ya da görmeyi etkileyecek boyutta leke ve yara izi kalmasıyla sonuçlanabilir.

Kornea ülserlerinin en sık sebebi enfeksiyondur. Ancak romatizmal hastalıklara, vücuttaki damar sistemini tutan vaskülit adı verilen hastalıklara ya da başka bazı hastalıklara ikincil olarak da gelişebilirler.

İkisini ayıran şey belirtilerin şiddeti değildir. Batma, sulanma ve ışıktan rahatsızlık her iki durumda da şiddetli olabilir. Ayrım muayenede yapılır.

Keratit ve kornea ülseri iç içe değil, kesişen iki kavramdır. Biri mekanizmayı (iltihap), öbürü lezyonu (doku kaybı) adlandırır. Keratit korneanın iltihabı, ülser ise dokunun kaybıdır. İkisi çoğu zaman birlikte görülür ve buna ülseratif keratit denir. Ancak doku kaybı olmayan keratitler de, iltihapla başlamayan ülserler de vardır.

Keratit ile kornea ülseri: kesişen iki kavram

Durum	Ne demektir
Keratit	Korneanın iltihabı. Doku kaybı olabilir de olmayabilir de.
Kornea ülseri	Epitel defektiyle birlikte stromada doku kaybı. İltihapla başlayabilir de başlamayabilir de.
Ülseratif keratit	İltihapla birlikte doku kaybı, yani iki kavramın kesişimi. Enfeksiyona bağlı ülserlerin çoğu bu gruptadır.
Ülseratif olmayan keratit	Yalnız epitelde ya da yalnız stromada kalan, doku kaybı olmayan iltihap 7.
İltihapla başlamayan ülser	Birincil nedeni iltihap olmayan stromal ülser. Örneğin nörotrofik keratopatide (kornea sinirlerinin hasarına bağlı yüzey bozukluğu) gelişen kornea ülseri 8.

Bu yüzden iki terim literatürde de sık karışır. Enfeksiyöz keratit üzerine yapılan büyük çalışmaların adlarında bile İngilizce corneal ulcer ifadesi geçer ⁹.

Sorular

Sık sorulan sorular

---

Kaynakça

Korneanın yapısı ve fizyolojisiyle ilgili bilgiler Amerikan Oftalmoloji Akademisi'nin ders kitabına dayanmaktadır. Tedavi bağlarında Ağca'nın yazarları arasında yer aldığı hakemli yayınlara atıf verilmiştir.

1. [1]Trief D, Haddadin RI, Iuorno JD, Kaufman SC, Ma JH, Mah FS, Marcovich AL, Thulasi P. Structure and Function of the External Eye and Cornea. In: External Disease and Cornea. 2025-2026 Basic and Clinical Science Course, Section 8. American Academy of Ophthalmology; 2025:3-16.
2. [2]Sridhar MS. Anatomy of cornea and ocular surface. Indian J Ophthalmol. 2018;66(2):190-194. doi:10.4103/ijo.ijo_646_17
3. [3]Ahmet S, Kandemir Beşek N, Ağca A, Taşkapılı M. Deep anterior lamellar keratoplasty using the big-bubble technique in keratoconus. Beyoglu Eye J. 2018;3(2):75-79. doi:10.14744/bej.2018.29292
4. [4]Genç S, Sucu ME, Çakmak S, Yıldırım Y, Kepez Yıldız B, Ağca A. Deep anterior lamellar keratoplasty techniques; predescemetic versus big bubble: anterior segment optical coherence tomography study. J Fr Ophtalmol. 2020;43(3):222-227. doi:10.1016/j.jfo.2019.08.004
5. [5]Kandemir Beşek N, Yalçınkaya G, Kırgız A, Çakmak S, Genç S, Nacaroğlu ŞA, Kepez Yıldız B, Yıldırım Y, Ağca A. Graft survival and clinical outcomes of Descemet membrane endothelial keratoplasty: long-term results. Int Ophthalmol. 2022;42(1):269-279. doi:10.1007/s10792-021-02078-4
6. [6]Kemer Atik B, Yıldırım Y, Sönmez O, Gümüş G, Kepez Yıldız B, Ağca A. Phototherapeutic keratectomy in macular and granular dystrophy: two-year results. Semin Ophthalmol. 2020;35(3):182-186. doi:10.1080/08820538.2020.1778743
7. [7]Sharma S. Keratitis. Biosci Rep. 2001;21(4):419-444. doi:10.1023/a:1017939725776
8. [8]Dua HS, Said DG, Messmer EM, Rolando M, Benitez-Del-Castillo JM, Hossain PN, Shortt AJ, Geerling G, Nubile M, Figueiredo FC, Rauz S, Mastropasqua L, Rama P, Baudouin C. Neurotrophic keratopathy. Prog Retin Eye Res. 2018;66:107-131. doi:10.1016/j.preteyeres.2018.04.003
9. [9]Austin A, Lietman T, Rose-Nussbaumer J. Update on the Management of Infectious Keratitis. Ophthalmology. 2017;124(11):1678-1689. doi:10.1016/j.ophtha.2017.05.012