Katarakt Ameliyatı Nedir? Riskleri | Prof. Dr. Alper Ağca

Ne olduğu: Gözün kendi merceğinin saydamlığını yitirmesidir
Tedavisi: İlaçla ya da damlayla geri döndürülemez. Tek tedavisi cerrahidir
Zamanlama: Kataraktın olgunlaşmasını beklemek gerekmez. Karar görme düzeyiniz, gündelik gereksinimleriniz ve muayene bulguları birlikte değerlendirilerek verilir. Çok ilerlemiş ve sertleşmiş katarakt teknik olarak daha zordur
Nasıl: Merceğiniz çıkarılır ve yerine yapay bir göz içi merceği yerleştirilir
Astigmatınız varsa: Torik mercek kullanılır. Aksi halde astigmatınız ameliyattan sonra da yerinde kalır ve gözlük gerekir
Rutin dışı olgular: Çocukluk çağı kataraktı, arka polar katarakt, göz bebeğinin yeterince genişlememesi, merceğin çok sertleşmiş olması, merceği tutan liflerin zayıflaması ve gözdeki yapısal anormallikler. Bu gözlerde ameliyat öncesi hazırlık da cerrahi plan da farklıdır
Deneyimin ağırlığı: Cerrahın bu tür olgularla daha önce çok sayıda karşılaşmış ve deneyim edinmiş olması, ameliyatın başarılı geçme ihtimalini belirgin biçimde artırır

Tek odaklı mercek yerine gözlük ihtiyacını azaltmayı hedefleyen akıllı lens de seçilebilir. Bu ayrı bir karardır. Çocukluk çağı kataraktı, arka polar katarakt, zonül zayıflığı, merceğin yerinden ayrılması, skleral fiksasyon ve daha önce lazer ya da fakik mercek uygulanmış gözler özel teknik gerektirir.

Bu ikinci grup, Ağca'nın meslek hayatı boyunca ağırlıklı olarak çalıştığı alandır.

Tanım

Katarakt nedir, belirtileri neler?

Gözün içinde, gözbebeğinin arkasında saydam bir mercek bulunur. Katarakt, bu merceğin saydamlığını yitirip bulanıklaşmasıdır. Mercek bulanıklaşınca hastanın görmesi de bulanıklaşır.

En sık görülen biçimi yaşa bağlı olanıdır. Kataraktın diğer nedenleri ve genç yaşta katarakt ayrı bir bölümde ele alınmaktadır ¹.

Belirtileri

Bulanık, sisli, soluk görme
Işıktan rahatsız olma, gece araç kullanmada zorlanma, farların çevresinde kamaşma (glare)
Renklerin solması, sarımsı görünmesi
Gözlük numarasının sık değişmesi — özellikle miyopiye kayma
Bazı hastalarda tek gözle çift görme

İlginç bir ayrıntı: Bazı hastalar katarakt başlarken yakını gözlüksüz okumaya başlar ve bunun iyiye işaret olduğunu düşünür. Aslında bu durum kataraktın ilerlemesinden kaynaklanan geçici bir durumdur.

Katarakt neden olur?

En sık görülen biçimi yaşa bağlı katarakttır. Merceğin saydamlığı yıllar içinde kendiliğinden azalır. Bu tabloda katarakt altmış yaşından önce seyrek görülür ve bir hastalıktan çok, gözün yaşlanmasının beklenen bir sonucudur.

Genç yaşta katarakt neden olur?

Altmış yaşından önce ortaya çıkan kataraktta bir neden aranır. Bilinen başlıcaları şunlardır:

Doğuştan (konjenital) katarakt. Bebek katarakt ile doğar ya da katarakt erken çocuklukta gelişir. Görme gelişimini etkilediği için ayrı bir aciliyet taşır.
Göz travması. Künt darbe ya da penetran yaralanmadan sonra, kimi zaman yıllar geçtikten sonra gelişebilir.
İlaçlar. Özellikle kortizonun uzun süreli kullanımı — damla, ağızdan ya da sistemik biçimde.
Göz içi iltihapları (üveit) ve bunların tedavisinde kullanılan ilaçlar.
Başka bir göz ameliyatı sonrası — özellikle vitreoretinal girişimlerden sonra.
Sistemik hastalıklar, başta diyabet.
Radyasyon ve uzun süreli ultraviyole maruziyeti.

Bu liste tam değildir. Katarakt gelişimine yol açabilen başka durumlar da vardır ve bir hastada birden fazla neden bir arada bulunabilir ¹.

Nedenin bulunması tedaviyi çoğu zaman değiştirmez. Katarakt hangi nedenle gelişmiş olursa olsun tedavisi cerrahidir. Nedenin önemi, ameliyatın planlanmasında ve eşlik eden başka bir sorunun bulunup bulunmadığının anlaşılmasındadır. Doğuştan katarakt ise bu kuralın dışındadır, kendi başlığı ve kendi zamanlaması vardır ^6,7.

Bebeklerde ve çocuklarda katarakt neden olur?

Doğumda var olan mercek bulanıklığına konjenital katarakt, doğumda bulunmayıp ilk yıl içinde gelişene infantil katarakt denir. Yoğun olmayan bulanıklıklar doğumda gözden kaçabildiği için bu ayrım pratikte her zaman yapılamaz ve iki tablo çoğu zaman aynı başlık altında değerlendirilir ⁶.

Nedenler dört grupta toplanır: bir neden bulunamayan (idyopatik) olgular, kalıtsal olanlar, bir metabolik hastalığa ya da sendroma eşlik edenler ve anne karnında maruz kalınan etkenlere bağlı olanlar — enfeksiyon, radyasyon ve ilaçlar gibi ⁶.

Araştırmanın kapsamını belirleyen şey, kataraktın tek gözde mi iki gözde mi olduğudur.

Tek gözde katarakt hemen her zaman idyopatiktir. Şüphe uyandıran başka bir bulgu yoksa çocuğun sistemik açıdan araştırılması gerekmez.
İki gözde katarakt varsa çoğu yine idyopatiktir, ancak yaklaşık üçte biri kalıtsaldır. Bu çocuklarda özel bir bulgu olmasa bile metabolik hastalıklar ve anne karnında geçirilmiş enfeksiyonlar araştırılır. İki gözü tutan kataraktta ailenin diğer çocukları bakımından da bilgilendirilmesi gerekir ⁶.

Bu tablonun kayda değer bir istisnası vardır. Galaktozemiye bağlı kataraktın ilerlemesi diyetle kısmen ya da tamamen durdurulabilir, tedaviye erken başlandığında kataraktta gerileme bile görülebilir (Ağca A, ve ark. Turkish Journal of Clinical and Experimental Ophthalmology 2011, TR Dizin 127958) ⁶. Nedenin bulunmasının tedaviyi gerçekten değiştirdiği ender durumlardan biridir. Çocuk kataraktında ameliyat öncesi değerlendirmeyi Ağca 2017'de Türk Oftalmoloji Derneği'nin 40. Bahar Sempozyumu'nda anlatmıştır.

Ameliyatın zamanlaması, tekniği ve sonrasındaki takip erişkinden ayrılır. Bunlar Çocuklarda katarakt ameliyatı başlığında anlatılmıştır.

Katarakt nasıl görür?

Kataraktta kaybedilen şey yalnız keskinlik değil, saydamlıktır. Numara kusurunda görüntü bulanıktır ama parlaklığı ve rengi yerinde kalır. Kataraktta ise görüntünün üzerine buğulu bir cam çekilir: kontrast azalır, beyazlar grileşir, renkler solar ve sararır. Hastaların en sık kullandığı tarif sisli görmedir.

İkinci tipik şikayet ışıkla ilgilidir. Bulanıklaşan mercek gelen ışığı dağıttığı için karşıdan gelen farlar ve lambalar rahatsız edici ölçüde parlar, çevrelerinde kamaşma oluşur. Bu nedenle katarakt sık sık ilk kez gece araç kullanılırken fark edilir. Aynı hasta gündüz idare edebilir.

Bir ayrım noktası daha vardır. Numara kusurunda doğru gözlük görmeyi düzeltir. Kataraktta ise numara değişikliği yeni gözlükle bir süre giderilebilir, ancak bulanıklık ilerledikçe gözlük yetersiz kalır — çünkü sorun odaklamakta değil, merceğin saydamlığındadır.

Bu şikayetlerin hiçbiri tek başına kataraktı göstermez. Sisli görme, kamaşma ve renklerin solması göz kuruluğunda, kornea hastalıklarında, düzeltilmemiş numara kusurunda, retinayı ilgilendiren durumlarda ve daha başka göz hastalıklarında da görülür. Ayrım biyomikroskopla yapılan göz muayenesinde konulur. Görmenin nasıl olduğu şüphe uyandırır, tanı koydurmaz.

Zamanlama

Ne zaman ameliyat olunmalı?

En sık duyulan yanlış bilgi şudur: "kataraktın olgunlaşmasını beklemek gerekir." Böyle bir bekleme gerekmez. Bu bilgi, merceğin bütün olarak çıkarıldığı, ameliyatın büyük bir kesiden yapıldığı ve o kesinin sonradan dikilerek kapatıldığı dönemden kalmadır.

Ameliyat kararı kataraktın varlığına değil, görmeye ve gündelik gereksinimlere bakılarak verilir. Merceğinde bulanıklık başlamış ama görmesi kendisine yeten bir kişide ameliyat için acele edilmez. Karar görme düzeyi, kişinin işi ve gündelik ihtiyaçları ile muayene bulguları birlikte değerlendirilerek verilir.

Bununla birlikte beklemenin de bir bedeli vardır. Katarakt ilerledikçe mercek sertleşir, sertleşen mercekte daha çok ultrason enerjisi gerekir, işlem uzar ve ameliyat sırasında sorun çıkma ihtimali artar. Bunun anlamı bir an önce ameliyat olmak gerektiği değildir. Ameliyat gerektiğine karar verildiyse beklemek işi zorlaştırır, o kadar.

Gündelik hayattaki görme seviyeniz size yetersiz gelmeye başladıysa ameliyat zamanı kesinlikle gelmiştir. Görme keskinliğinin belirli bir düzeye düşmesini beklemek gerekmez.

Ama zorlanmıyor olmanız, zamanın gelmediği anlamına gelmez. Bu özellikle vurgulanmalıdır, çünkü en sık karşılaşılan gecikme nedeni budur.

Bir gözdeki katarakt çok yoğunlaşıp o gözün görmesini neredeyse tamamen kapatsa bile, diğer gözde bir sorun yoksa kişi sağlam gözüyle idare edebildiği için gündelik hayatında pek zorlanmayabilir. Kendini iyi hisseder ve ameliyata gerek görmez. Bu sırada, farkında olmadan, o gözün ameliyatı çok daha zor bir hale gelmiş ve sorun çıkma ihtimali artmış olabilir.

Özetle: günlük hayatınızda zorlanıyorsanız ameliyat mutlaka olmalıdır. Zorlanmıyorsanız da "o halde gerek yok" sonucuna varmayın — özellikle iki gözünüz arasında belirgin bir fark varsa. Bunu ancak muayene gösterir.

Yaşlılarda katarakt ameliyatı riskli midir?

Yaş tek başına ameliyattan kaçınma gerekçesi değildir. Elektif cerrahilerde 44 çalışmanın ve 12.281 hastanın birleştirildiği bir meta-analizde yaşın komplikasyon gelişimiyle anlamlı bir ilişkisi bulunmamıştır (olasılık oranı 1,07, yüzde 95 güven aralığı 1,00–1,14). Aynı çalışmada belirleyici çıkan iki durum kırılganlık (2,16) ve bilişsel bozukluktur (2,01)¹⁹. Sorulması gereken soru hastanın kaç yaşında olduğu değil, genel durumunun nasıl olduğudur.

Katarakt ameliyatının yaşlı hastalarda azalmış morbidite ile ilişkili olduğu bildirilmektedir. 65 yaş ve üstü hastalarda ameliyattan sonraki bir yıl içinde kalça kırığı riski, ameliyat olmayanlara göre daha düşük bulunmuştur. Ayrı bir çalışmada katarakt cerrahisi geçirenlerde demans riski daha düşüktür. Buna karşılık 2018'de yayımlanan bir kohortta 65 yaş üstü kadınlarda ameliyat sonrası ölüm oranı daha yüksek bildirilmiştir ve bu sonucun ameliyatın kendisinden mi yoksa ameliyatı geciktirmekten mi kaynaklandığı belirsizdir²⁰.

Karar yaşa değil muayeneye dayanır. Yukarıdaki bölümde anlatılan gecikme sorunu bu yaş grubunda ayrıca önem taşır: beklendikçe mercek sertleşir ve ameliyat zorlaşır.

Ameliyatsız katarakt tedavisi var mı?

Yok. Bugün için kataraktı geri döndüren ya da ilerlemesini durduran kanıtlanmış bir damla, ilaç ya da vitamin bulunmamaktadır. Katarakt, merceğin saydamlığını yitirmesidir. Saydamlığını yitirmiş bir dokuyu ilaçla eski haline döndürmek mümkün değildir. Tek tedavisi merceğin çıkarılıp yerine yapay bir göz içi merceği yerleştirilmesidir.

Ameliyat dışında yapılabilecek tek şey görmeyi bir süre daha idare ettirmektir. Katarakt ilerlerken gözün numarası değişir ve yeni bir gözlükle bir dönem daha rahat görülebilir. Ancak bu tedavi değildir. Bulanıklık merceğin kendisinden kaynaklandığı için, katarakt ilerledikçe hiçbir gözlük yeterli olmaz.

"Katarakt lazerle alınıyor" ifadesi de ayrıca açıklanmalıdır. Kataraktın lazerle eritildiği, ameliyatsız bir yöntem yoktur. Katarakt cerrahisinin bazı basamaklarında lazer kullanılabilir, ama ameliyatın kendisi yine merceğin çıkarılmasıdır.

Bu soru çoğunlukla ameliyattan çekinildiği için sorulmaktadır. Yukarıdaki bölümün söylediği şey burada da geçerlidir: beklemek işlemi kolaylaştırmaz, zorlaştırır.

Cerrahi

Ameliyat nasıl yapılır?

Yöntemin adı fakoemülsifikasyondur. Modern uygulamada 2,2–2,4 milimetrelik bir ana kesi ve 1 milimetre civarında bir ya da iki yan kesiyle yapılır. Dikiş gerekmez.

Anestezi. Erişkin ve uyumlu bir hastada damla anestezisi çoğunlukla yeterlidir. Uzun sürmesi beklenen ya da hastanın uyum güçlüğü olan olgularda başka yöntemler tercih edilir. Çocuklarda genel anestezi gerekir.
Kapsüloreksis ve hastanın merceğinin alınması. Merceği saran ince zarın ön yüzünde yuvarlak bir pencere açılır. Merceğin içi bu pencereden boşaltılır. Dış zar bir kese biçiminde yerinde bırakılır. Çünkü yeni mercek, geride kalan bu kesenin içine yerleşecektir.
Yapay merceğin yerleştirilmesi. Bir enjektörün içinde katlanmış halde bulunan yapay mercek, yaklaşık iki buçuk milimetrelik küçük kesiden göz içine gönderilir ve içi boşaltılmış eski merceğin kapsül kesesi içine yerleştirilir. Bu kese saydam olduğu için görüntüyü engellemez.

Ağca, kataraktlı bir gözde fakoemülsifikasyon ameliyatını 2018'de Türk Cumhuriyetleri Oftalmoloji Derneği'nin Taşkent'te düzenlediği uluslararası katarakt ve refraktif cerrahi kursunun canlı cerrahi oturumunda uygulamıştır.

Katarakt ameliyatı ne kadar sürer?

İlave bir sorun bulunmayan rutin gözlerde işlem genellikle yaklaşık on dakika içinde biter. Ameliyatı zorlaştıran göze özgü bir durum yoksa şunu da söylemek mümkündür: katarakt ne kadar erken evredeyse ameliyatı da o kadar kısa sürer.

Süreyi uzatabilen iki başlık vardır. Biri kataraktın sertliği, diğeri göze eşlik eden başka hastalıkların varlığı. Bu durumlarda işlem daha uzun sürer ve bu beklenen bir durumdur.

Sürenin kısa ya da uzun olması, ameliyatın iyi ya da kötü yapıldığını göstermez. Zor ve uzun süren bir katarakt ameliyatında her şey sorunsuz halledilebilir. Kolay ve kısa süren bir ameliyatta ise işlem sırasında ya da sonrasında sorun çıkabilir. Süre bir kalite ölçüsü değildir.

Örnek olarak: Ağca aynı soruyu SMILE ameliyatlarında ölçmüş ve işlem süresi ile ameliyat sonrası ilk haftadaki görme keskinliği arasında bir ilişki bulunmadığını yayımlamıştır → SMILE üzerine kendi çalışmalarımız. Farklı bir ameliyattır, ama sorulan soru aynıdır.

Katarakt ameliyatı zor mu, sırasında ne hissedilir?

Hastanın yapması gereken bir şey yoktur ve ameliyat kısa sürer. Yine de “ne hissedeceğim” sorusu en sık sorulan sorulardan biridir. Literatürde bu ayrıntılı biçimde ölçülmüştür.

Ağrı. Damla anestezisiyle yapılan ameliyatlarda bildirilen ağrı düzeyi genellikle on üzerinden bir iki puan civarındadır. 506 hastalık çift maskeli randomize bir çalışmada ortanca değer sıfır ile bir arasında bulunmuştur ¹⁵. Buna karşılık hastaların bir bölümü daha belirgin ağrı bildirir ve bu oran çalışmalar arasında büyük fark gösterir — yaklaşık yüzde beş ile yüzde kırk arasında değerler yayımlanmıştır. Farkın başlıca nedeni hangi eşiğin “belirgin ağrı” sayıldığıdır, yani rakamların kendisi değil ölçüm biçimi ayrışmaktadır.

Görülenler. Göz uyuşturulur ama görmez hale gelmez. Hastaların neredeyse tamamı ameliyat sırasında ışık görür, çoğu renk fark eder, bir bölümü hareket ya da aletleri seçer ¹⁶. Bu beklenen bir durumdur. Önemli olan, önceden bilinmediğinde ürkütücü gelebilmesidir.

Bilmek korkuyu azaltıyor. 851 hastalık randomize bir çalışmada, ameliyat öncesinde ne göreceği anlatılan hastalarda korku bildirme oranı yüzde 4,5, anlatılmayanlarda yüzde 10,6 bulunmuştur ¹⁷. Bu paragrafın burada yazılmasının nedeni de budur.

İkinci göz. Sekiz çalışmanın birleştirildiği bir meta-analizde, ikinci gözün ameliyatında ağrının biraz daha yüksek bildirildiği, ancak farkın ameliyattan sonraki gün kaybolduğu gösterilmiştir ¹⁸. Aynı yayına yazılan bir eleştiri, karşılaştırmanın az sayıda çalışmaya dayandığına dikkat çekmiştir. Yani yön tutarlıdır, büyüklüğü küçüktür ve kalıcı değildir.

Bu rakamlar başka merkezlerde yürütülen çalışmalardan alınmıştır ve genel bir çerçeve verir. Sizin ameliyatınızda ne hissedeceğiniz gözünüzün durumuna ve seçilen anestezi yöntemine göre değişir. Ameliyat öncesinde konuşulur.

Ağca'nın yazarları arasında yer aldığı, merceğin alınmasında kullanılan enerji biçimlerini karşılaştıran bir çalışmamızda torsiyonel yöntemde toplam ultrason süresi, kullanılan enerji ve aspirasyon süresi konvansiyonel yönteme göre anlamlı biçimde düşük bulundu (Özgürhan EB, Ağca A, ve ark. Turkish Journal of Clinical and Experimental Ophthalmology 2013, TR Dizin 150189) ².

Ameliyatın ikinci kararı: hangi mercek?

Katarakt ameliyatı iki karar içerir. Birincisi ameliyatın kendisi — bulanıklaşan merceğin çıkarılması. İkincisi, yerine hangi merceğin konulacağıdır ve bu karar hastadan hastaya değişir.

Tek odaklı mercekler tek mesafede net görüntü verir. Çok odaklı ve odak derinliği artırılmış mercekler ise uzak, ara ve yakın mesafede gözlük ihtiyacını azaltmayı hedefler. Her göz her merceğe uygun değildir ve her merceğin kendine göre sınırları vardır. Bu seçeneği, ölçümlerinizle birlikte ameliyat öncesinde ayrıntısıyla konuşuyoruz.

Akıllı lens ve refraktif lens değişimi sayfasında mercek tiplerini, kimlere uygun olduğunu, halka ve kamaşma gibi bilinen sınırlarını ve kendi tercihinin nasıl şekillendiği anlatılmıştır.

Lazerle katarakt ameliyatı (femtosaniye lazer destekli katarakt cerrahisi, femtofako) nedir?

Hastaların lazerli katarakt ameliyatı diye aradığı yöntemin tıbbi adı femtosaniye lazer destekli katarakt cerrahisidir. Kısaltması FLACS'tır. Göz hekimleri arasında kullanılan kısa söyleniş biçimi femtofakodur. Günümüzde standart katarakt ameliyatı yöntemi olan fakoemülsifikasyonla katarakt cerrahisinde lazer kullanılmaz: hastanın merceği, ultrasonik frekansta titreşen, ortası boş, iğne benzeri bir metal boruyla parçalanır ve parçalar bu borunun ortasındaki delikten gözü terk eder. Femtofakoda merceğin parçalanıp gözden çıkarılması aşaması klasik fakoemülsifikasyondaki gibi yapılır, ancak bu aşamaya geçmeden önceki bazı adımlar lazer cihazıyla yapılır. Yani femtofako ayrı bir ameliyat değil, aynı ameliyatın lazer destekli biçimidir.

Lazerin yaptığı işler dört tanedir. Ön kapsülotomi: merceğin etrafını saran kapsülün ön yüzeyinde (ön kapsül) düzgün, istenen boyutta ve merkezde bir pencere açılması. Lens fragmantasyonu: mercek çekirdeğinin ultrason öncesinde lazerle yumuşatılıp parçalanması. Kornea kesileri: ameliyat girişlerinin lazerle açılması. Arkuat kesiler: astigmatı azaltmak için korneanın kenarına yay biçimli kesiler. Sistemler de tek tip değildir: ilk nesil lazerler ayrı bir cihazda uygulanıp hasta ultrason için başka bir yere alınırken, yeni nesil sistemler görüntülemeyi ve lazeri tek cihazda birleştirir ve lazer adımından ultrason adımına aynı ameliyathanede geçilir.

Rutin kataraktta femtofakonun klasik fakoemülsifikasyondan daha iyi sonuç verdiği gösterilememiştir. Kırk iki randomize çalışmayı ve yedi bin iki yüz doksan sekiz gözü toplayan Cochrane derlemesinde iki yöntem arasında komplikasyon, görme keskinliği ve yaşam kalitesi bakımından istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamış, arka kapsül yırtığı lazer grubunda bin ameliyatta dört daha az görülmüş (kanıt kesinliği düşük), femtofako daha az maliyet etkin bulunmuştur ²⁹. Dezavantajları maliyet, ameliyat süresinin uzayabilmesi ve lazere özgü kapsül sorunlarıdır.

Buna karşılık lazerin özellikleri belirli olgularda işe yarar: ön kapsülün istenen boyutta ve merkezde açılabilmesi, çekirdeğin merceği tutan lifleri (zonülleri) zorlamadan yumuşatılması ve daha az endotel hücre kaybı. Kompleks kataraktları ele alan bir derlemede bu özellikler zonül zayıflığı ve kaymış (sublukse) mercek, beyaz ve şişmiş katarakt, arka polar katarakt ile endotel hücre sayısı düşük gözlerde öne çıkar ³⁰. Ağca, femtofakoyu avantaj sağladığı bu olgularda uygulamaktadır. Kullandığı cihaz LENSAR Laser System'dir (LLS). Ağca, femtosaniye lazerle katarakt cerrahisinin ne olduğunu ve nasıl çalıştığını 2016'da Türk Oftalmoloji Derneği'nin 13. Mart Sempozyumu'ndaki femtosaniye katarakt panelinde anlatmıştır.

Astigmat

Astigmat ve torik mercek

Bu konuda Ağca'nın duruşu nettir ve Türkiye'deki yaygın uygulamayla çelişmektedir.

Torik mercek "premium" bir mercek değildir. Yalnızca daha pahalıdır. Astigmatı olan bir hastaya torik mercek takmamak, astigmatı olan bir hastaya astigmatlı gözlüğünü vermemeye benzer.

Yani ameliyat başarılı geçer ve siz yine de bulanık görürsünüz. Katarakt cerrahisinde astigmat yönetimini Ağca 2018'de Türk Oftalmoloji Derneği'nin 38. Nisan Kursu'ndaki katarakt ve astigmat yönetimi oturumunda anlatmıştır.

Uygulamada ne yapılır

Her hastaya optik biyometri yapılır ve merceğin üreticisinin kendi hesaplama sitesini ya da Barrett Toric Calculator formülünü kullanarak torik mercek gerekip gerekmediği hesaplanır.
Seçilen formül, kalacak astigmatın en aza inmesi için torik mercek öneriyorsa torik mercek takılır.
K değerlerine bakılıp ayrı bir yorum konulmaz. Hesap ne diyorsa o uygulanır.

Torik mercekte merceğin uygun pozisyona yerleştirilmesi çok önemlidir. Astigmat belirli bir eksende olduğu için, mercek de tam o eksene denk gelecek biçimde yerleştirilmelidir. Yerleşimdeki her bir derecelik sapma, başlangıçtaki astigmatın yaklaşık yüzde üçünü geride bırakır. On derecelik bir sapmada astigmatın yaklaşık üçte biri düzeltilmeden kalır. Bu nedenle manuel işaretleme yöntemlerini değil, dijital işaretleme yöntemleri kullanılmaktadır.

Hiçbir hastaya ameliyattan sonra numarasının tamamen sıfırlanacağı sözü verilmez. Hedefimiz numarayı sıfırlamak değil, gözlük kullanmayı gerektirmeyecek kadar küçültmektir. Hastaların da bu beklentiyle ameliyata girmeleri beklenir.

Bu beklentiyi karşılamak için yapabileceklerimiz bellidir:

Ameliyat öncesi ölçümleri (biyometri) en doğru biçimde yapmak
Mercek gücü hesabında en güncel formülleri kullanmak
Torik mercek gerekiyorsa mutlaka torik mercek takmak
Merceği ameliyat sırasında en uygun pozisyona yerleştirmek
Komplikasyonsuz bir cerrahi yapmak

Bunlar yapıldığında, FDA çalışmalarında bildirilen oranlara — hatta bazı başlıklarda daha iyisine — kendi uygulamamızda da ulaşabiliyoruz.

Hesap

Mercek gücü hesabı

Göze yerleştirilecek merceğin gücü, ameliyat öncesi ölçümlerle hesaplanır. Kullanılan formüller yıllar içinde gelişti. Son dönemde yapay zeka temelli yöntemler de bu alana girdi. Konuyu Ağca bir kitap bölümünde ele almıştır ³.

Hangi mercek tipinin seçileceği ayrı bir konudur ve akıllı lens sayfasında anlatılmıştır.

Daha önce lazer ameliyatı olmuş gözler

Bu, ayrı bir başlık olmayı hak ediyor — çünkü yıllar önce gözlükten kurtulmak için lazer olmuş kişiler şimdi katarakt yaşına geliyor.

Bunun nedeni şudur: lazer yalnızca korneanın ön yüzeyini yeniden şekillendirir, arka yüzeyine dokunmaz. Ölçüm cihazları ise korneanın kırıcılığını hesaplarken ön ve arka yüzey arasında belirli bir oran olduğunu varsayar. Lazerden sonra bu oran artık geçerli değildir.

Miyopi için lazer olmuş gözde kornea göründüğünden daha az kırıcıdır. Hesaplanan mercek zayıf kalır ve hasta hipermetrop tarafta kalır.
Hipermetropi için lazer olmuş gözde tersi olur. Hasta miyop tarafta kalır.
Hata miktarı, yapılmış olan düzeltme arttıkça büyür.

Hata bununla bitmez. Formüllerin çoğu takılacak merceğin göz içinde nereye oturacağını da kornea ölçümünden tahmin eder. Lazerle düzleşmiş korneada bu tahmin de yanılır. Ölçümü başka bir cihazla yinelemek sorunu çözmez: cihazın milimetre olarak ölçtüğü ön yüzey eğriliği doğrudur, yanlış olan o eğrilikten alışılmış yolla türetilen kırıcılık değeridir. Korneanın arka yüzeyini de ölçen yeni biyometri cihazları bu hatayı küçültmektedir. Miyopi için lazer olmuş gözlerde, ön ve arka yüzeyi birlikte hesaba katan toplam keratometri ile yapılan hesap yayımlanmış serilerde eski yöntemlere eşdeğer ya da bir miktar daha doğru bulunmuştur ^25,26. Hipermetropi için lazer olmuş gözlerde ise fark gösterilememiştir ²⁵.

Bu gözlerde standart formüller kullanılmaz. Lazer geçirmiş gözler için geliştirilmiş yöntemlerin bir bölümü, ölçülen değeri kendi içinde düzelten paket formüllerdir. Bir bölümü ise doğru kornea gücünü ayrıca bulup lazer öncesi ölçümle birlikte kullanan çift K yöntemidir. Ağca kendi uygulamasında Barrett True-K formülünü lazer tipine göre miyopik ya da hipermetropik modunda kullanmakta, miyopik lazer olmuş gözde eski gözlük numarası biliniyorsa onu da girmekte ve sonucu ASCRS'nin herkese açık hesaplayıcısındaki diğer yöntemlerle karşılaştırmaktadır.

Ağca, lazer geçirmiş gözlerde göz içi merceği gücünün hesaplanmasını Türk Oftalmoloji Derneği'nin eğitim toplantılarında üç kez anlatmıştır: 2017'de refraktif cerrahi geçirmiş gözlerde mercek gücü hesaplama kursunda ölçüm ve formül hatalarının kaynaklarını, 2020'de çevrim içi bir toplantıda çok odaklı mercek seçiminde biyometri ve formül seçimini, 2023'te biyometri kursunda refraktif cerrahi geçirmiş gözlerde biyometriyi.

Yirmi dört çalışmayı ve bin yüz yetmiş iki gözü toplayan 2024 tarihli meta-analizde Barrett True-K, hedefin yarım diyoptri içinde kalan göz oranı bakımından en doğru üç yöntem arasında yer almıştır ²⁴. Ağca'nın kurslarda aktardığı ölçüye göre en iyi sonuç alınan yayınlarda bile bu oran yüzde elli ile altmış, bir diyoptri içinde kalan göz oranı ise yüzde yetmiş ile seksen arasındadır. Miyopi için lazer olmuş gözlerde hata daha büyüktür, çünkü düzeltilen numaralar daha yüksektir. Hipermetropi için lazer olmuş gözlerde hata daha küçüktür ve miyop yönde kalan küçük bir numara daha kolay tolere edilir.

Radyal keratotomi, lazerden önceki dönemde korneaya ışınsal kesiler yapılarak uygulanan bir miyopi ameliyatıdır. Bu gözlerde de sonuç hipermetrop yönde sapar, ama nedeni farklıdır: ölçüm cihazları korneanın çevresinden ölçüm alır ve merkezdeki küçük, düz alanı görmez. Bu yüzden lazer sonrası için geliştirilmiş düzeltmeler radyal keratotomide kullanılmaz. Ağca bu gözlerde Barrett True-K'nın radyal keratotomi modunu kullanmaktadır. Aynı meta-analizde radyal keratotomi geçirmiş gözlerde yöntemler arasında fark bulunmamıştır ²⁴. Korneanın arka yüzeyini ölçen yeni cihazlar da bu gözlerde fark yaratmamıştır ²⁵. Bu gözlerde görme ameliyattan sonra geç oturur ve ilk haftalardaki numaraya bakılarak erken bir düzeltme yapılmaz.

Ağca'nın yazarları arasında yer aldığı çalışmada lazer geçirmiş gözlerde katarakt cerrahisi sonuçlarımızı yayımladık (Kepez Yıldız B, Sucu ME, Yıldırım Y, Ağca A, ve ark. Turkish Journal of Clinical and Experimental Ophthalmology 2019, TR Dizin 370895) ⁴. Ayrıca daha önce göz içine fakik mercek yerleştirilmiş gözlerde mercek gücü hesabını da ayrı bir yayında ele aldık: merceğin varlığı göz uzunluğu ölçümünü küçük bir miktar artırıyor ve hesapta düzeltilmezse sonucu hipermetrop yönde kaydırabiliyor. Fakik merceğin biyometri ölçümü üzerindeki bu etkisi literatürde bu çalışmayla tanımlanmıştır (Yaşa D, Köse B, Sucu ME, Ağca A. Int Ophthalmol 2020, doi:10.1007/s10792-020-01377-6) ⁵.

Şu bilgi ameliyat öncesinde hastalarla mutlaka paylaşılır: lazer geçirmiş bir gözde hedeflenen numaraya tam ulaşamama ihtimali, hiç lazer olmamış bir göze göre belirgin biçimde yüksektir. Böyle bir durumda ikinci bir işlem gerekebilir. Bu da lazer, mercek değişimi ya da ek bir mercek olabilir. Söz konusu olan bir hata değil, bugünkü teknolojinin sınırıdır.

Zor olgular

Rutin olmayan olgular

Katarakt ameliyatı çoğu hastada rutin bir işlemdir. Ama her gözde değil. Aşağıda anlatılan durumlarda ameliyat öncesi hazırlık da, cerrahi plan da farklıdır. Bir sorun çıktığında ne yapılacağını bilmek de bu olgularda ayrı bir önem taşır. Ağca'nın hastalarının önemli bir bölümünü, çoğu başka merkezlerden yönlendirilen bu grup oluşturmaktadır.

Çocuklarda katarakt ameliyatı

Doğuştan var olan ya da yaşamın ilk yılında gelişen kataraktlar, erişkin kataraktından farklı bir hastalıktır. Cerrahi tekniği de, sonrasındaki takip de farklıdır.

Konjenital katarakt, çocukluk çağının önlenebilir körlük nedenleri arasında ilk sırada gelir ⁶. Erişkinden ayrılan yanları şunlardır:

Zamanlama kritiktir. Görme yolları gelişimini sürdürdüğü için gecikme kalıcı görme kaybına — göz tembelliğine — dönüşür. Buna karşılık ilk dört haftada yapılan ameliyatlarda komplikasyon ve glokom oranı yüksek olduğu için çok erken ameliyat da tercih edilmez. Denge gerektiren bir karardır.
Ameliyat tekniği farklıdır. Erişkinin tersine, çocuklarda kapsül kesesinin arka kısmı kasıtlı olarak açılır ve ön vitrektomi yapılır. Aksi halde arka kapsül kısa süre içinde saydamlığını yitirir ve görmeyi yeniden engeller. Çocuk göremediğini anlatamadığı için bu durum uzun süre fark edilmeyebilir. Sonuçta göz tembelliği gelişebilir.
Ameliyat işin yarısıdır. Ardından refraktif düzeltme ve göz tembelliği tedavisi gelir. Bu tedavi aileyle birlikte yıllara yayılır.
Uzun süreli takip zorunludur. Bu çocuklarda yıllar içinde glokom gelişme riski vardır ve bu risk ömür boyu izlem gerektirir.
Tek taraflı ve çift taraflı olgular farklıdır. Tek taraflı kataraktta görme sonucu daha kötü, eşlik eden göz anomalileri daha sık. Çift taraflıda sonuç daha iyi ama eşlik eden sistemik hastalıklar daha sık.

Konjenital kataraktta etiyoloji, hastaya yaklaşım ve cerrahi prosedür bir derlemede ele alınmıştır (Ağca A, Eltutar K, Doğan M, Altan T, Gürkan S. Konjenital kataraktlar: etiyoloji, hastaya yaklaşım ve cerrahi prosedür. Turkish Journal of Clinical and Experimental Ophthalmology 2011;6(3):135-142)⁶. Kliniğimizde ameliyat edilen çocukların sonuçlarını da yayımladık: 25 çocuğun 42 gözü, ortalama iki buçuk yılı aşan takip. Bu seride tüm hastalara lens aspirasyonu, primer arka kapsüloreksis, ön vitrektomi ve göz içi mercek uyguladık ⁷. Ağca, çocuklarda katarakt ameliyatının zamanlamasını ve ameliyat öncesi değerlendirmeyi 2017'de Türk Oftalmoloji Derneği'nin 40. Bahar Sempozyumu'nda, cerrahi yaklaşımı 2023'te yine 45. Bahar Sempozyumu'nda anlatmış, 2023'te derneğin canlı cerrahi sempozyumunda bir çocukta katarakt ameliyatını canlı yayında uygulamıştır.

Arka polar katarakt

Bu da bir konjenital katarakt tipidir. Ancak erişkin yaşta bulgu verebildiği için yaşlanmaya bağlı rutin bir kataraktla karışabilir.

Ayırt edici özelliği şudur: merceğin arka zarının orta bölgesi anormaldir. Ameliyat sırasında kendiliğinden ya da çok küçük bir zorlamayla açılabilir. Arka zarın açılması, ameliyatın seyrini tamamen değiştiren bir olaydır.

Bu nedenle arka polar kataraktı ameliyattan önce tanımak belirleyicidir. Çünkü önceden fark edildiğinde cerrahi plan ve ameliyat sırasında uygulanacak manevralar değişir. Ağca konuyu bir kitap bölümünde ayrıntısıyla ele almıştır ⁸.

Arka polar katarakt, ameliyat masasında değil muayenede fark edilmesi gereken bir tanıdır. Önceden bilindiğinde yönetilebilir bir durumdur. Bilinmediğinde beklenmedik bir komplikasyona dönüşebilir.

Posterior lentikonus ve lentiglobus

Posterior lentikonus (arka lentikonus) ve lentiglobus, merceğin arka yüzünün doğuştan arkaya doğru çıkıntı yapmasıdır. Mercek materyalinin arkaya doğru çıkıntı yapmasının nedeni o bölgede arka kapsülde geniş bir defekt, yani açıklık olmasıdır. Lentikonusta çıkıntı koni, lentiglobusta küre biçimindedir. İkisi de çocukluk çağında ortaya çıkar.

Arka polar katarakta göre daha ileri anormalliklerdir. Lentikonus ve lentiglobusta arka kapsül o bölgede her zaman açıktır. Arka polar kataraktta ise arka kapsülde açıklık olsa bile bu açıklık lentikonus ve lentiglobustakinden farklı yapıdadır ve daha küçüktür. Ameliyatları daha zordur ve deneyim gerektirir. Ağca, arka polar katarakt ve posterior lentikonuslu gözlerde katarakt cerrahisini 2021'de Türk Oftalmoloji Derneği'nin 40. Nisan Kursu'nda özellikli olgularda katarakt cerrahisi panelinde anlatmıştır. Arka polar kataraktta katarakt cerrahisini Ağca 2018'de Türk Cumhuriyetleri Oftalmoloji Derneği'nin Taşkent'teki uluslararası kursunda, zor katarakt olguları yuvarlak masasının oturum başkanlarından biri olarak anlatmıştır.

Beyaz (olgun) katarakt: ameliyatı neden daha zordur?

Katarakt yıllarca bekletilirse mercek tümüyle beyazlaşır. Beyazlaşmış mercek üç ayrı güçlük çıkarır. Birincisi, muayenede göz dibi görülemez: retina ameliyattan önce ayrıntılı incelenemez ve ameliyattan sonra görmenin ne düzeye geleceği daha zor öngörülür. İkincisi, göze takılacak merceğin gücünü hesaplayan optik ölçüm cihazlarının ışığı beyaz mercekten geçmeyebilir. Bu durumda ölçüm ultrasonla yapılır ve hesap hataya daha açık olur. Üçüncüsü, ameliyatın ilk aşamalarından biri olan ön kapsülün (merceği saran kapsülün ön yüzeyinin) açılması sırasında cerrah kapsülü göremez. Bu görünürlük sorunu, kapsülü görünür hale getiren mavi bir boyayla aşılır.

Beyaz kataraktlar tek tip değildir. Sert bir çekirdeğin çevresinde opaklaşmış ama katı kalmış korteksin (merceğin kabuğunun) bulunduğu katarakt, içi kısmen sıvılaşıp şişmiş (intümesan) katarakt ve korteksin tümüyle eriyip sert, kahverengi çekirdeğin kapsül içindeki sıvıda dibe çöktüğü Morgagni tipi ayrı ayrı davranır. En riskli olanı şişmiş tiptir: mercek kalınlığı 5 mm'yi aşabilir ve kapsül içindeki basınç, ön kapsülün ameliyatın ilk aşamalarında yırtılmasına yol açabilir. Böyle bir yırtık ameliyatın sonraki aşamalarını zorlaştırır ²⁷.

Bu yırtılma riskini azaltmak için önce merceğin içindeki sıvı ince bir iğneyle boşaltılarak basınç düşürülebilir. Şişmiş kataraktlı gözleri iki gruba ayıran randomize bir çalışmada, basınç düşürülmeden ameliyat edilen yirmi gözün dördünde ön kapsül yırtığı oluşmuş, ikisinde ameliyat büyük kesili yönteme dönülerek tamamlanmıştır. Sıvısı boşaltılan yirmi gözün hiçbirinde bu iki sorun görülmemiştir ²⁸. Ağca, beyaz kataraktta cerrahinin püf noktalarını 2020'de Türk Oftalmoloji Derneği'nin zor olgularda katarakt cerrahisi webinarında anlatmıştır.

Zonül zayıflığı ve psödoeksfoliasyon

Merceği yerinde tutan liflere zonül denir. Psödoeksfoliasyon sendromunda bu lifler zayıflar. Bu zayıflama hastalığı olan her gözde bir ölçüde vardır ve çoğu zaman muayenede görülmez. Ağırlaştığında mercek yerinden oynamaya ve konumu değişmeye başlar. Zayıflamış lifler ameliyat sırasında koparsa mercek gözün arka tarafına doğru düşebilir.

Bu gözlerde ameliyat sırasında kullanılan halka biçimindeki aparatlar bu riski azaltır. Halkanın gözlük numarası üzerinde de küçük ama hesaba katılması gereken bir etkisi vardır. Ağca'nın yazarları arasında yer aldığı çalışmada bunu, merceğin yerinden oynadığı ağır olguları dışarıda bırakarak, merceğin ameliyat öncesinde normal göründüğü gözlerde ölçtük: halka takılan gözlerde sonuç hafif hipermetrop yönde kayıyordu.

Altmış dokuz hastanın değerlendirildiği bu çalışmada ameliyat sonrası ortalama sferik eşdeğer, halka takılan gözlerde −0,05 diyoptri, takılmayanlarda −0,92 diyoptri bulundu. Psödoeksfoliasyonlu bir gözde mercek konumu ameliyat öncesinde normal görünse de halka takıldığında numaranın bu yönde kaydığı, literatürde bu çalışmayla tanımlanmıştır (Kandemir Beşek N, Gümüş G, Öztürk Karabulut G, Nacaroğlu ŞA, Kırgız A, Kepez Yıldız B, Ağca A. Eur J Ophthalmol 2022, doi:10.1177/1120672120965469) ⁹.

Beklenen sebep, zayıflamış zonüller nedeniyle yapay merceğin zonülleri sağlam bir gözdeki konumuna tam oturmaması ve halkanın bu gözlerde farklı davranmasıdır. Mercek gücü hesabı sağlam zonüllü gözlere göre yapıldığından, konumdaki bu küçük sapma numaraya yansır ve hesapta dikkate alınmalıdır.

Ağca, merceğin yerinden oynadığı bir gözde katarakt ameliyatını 2020'de Türk Oftalmoloji Derneği'nin canlı cerrahi toplantısında salondaki meslektaşlarının önünde canlı yayında gerçekleştirmiştir.

Merceğin yerinden ayrılması — Marfan sendromu ve ektopia lentis

Bazı kişilerde mercek doğuştan zayıf asılmıştır ve yıllar içinde yerinden kayar. En bilinen nedeni Marfan sendromudur. Bu gözlerde mercek çıkarıldığında yeni merceği tutacak sağlam bir yapı bulunmaz. Mercek başka bir yönteme dayandırılmalıdır.

Marfan sendromlu hastalarda üç ayrı cerrahi yaklaşımı karşılaştıran çalışmanın yazarları arasında Ağca yer almaktadır. Yirmi bir hastanın 35 gözünde üç yöntem karşılaştırıldı: merceğin sklera içine tespiti, Z-dikişle skleral fiksasyon ve Cionni kapsül germe halkasıyla mercek yerleştirilmesi. Her üç grupta da görme anlamlı biçimde düzeldi ve kalan astigmat bakımından gruplar arasında fark bulunmadı (Erdoğan G, Kandemir Beşek N, Önal Günay B, Ağca A. Eur J Ophthalmol 2022, doi:10.1177/1120672121992950) ¹⁰. Hastaların yaş ortalaması 12 idi — yani bu, büyük ölçüde çocuk ve genç erişkin cerrahisidir.

Merceğin desteğini yitirdiği gözler — skleral fiksasyon

Kapsül kesesi yırtılmış, zonülleri kopmuş ya da daha önceki bir ameliyattan afak (merceksiz) kalmış gözlerde mercek göz duvarına tutturulur. Buna skleral fiksasyon denir.

Düğümsüz transskleral Z-dikiş yöntemiyle yapılan skleral fiksasyonun uzun dönem sonuçlarını bildiren çalışmanın yazarları arasında Ağca yer almaktadır. Yüz otuz altı göz ortalama 50,8 ay izlendi. Düzeltilmiş görme ameliyat öncesindeki 0,65 logMAR düzeyinden birinci yılda 0,40'a çıktı ve sekizinci yılda 0,47 düzeyinde korundu. Komplikasyon sıklıkları da sayıldı: retina dekolmanı %1,5, kistoid maküla ödemi %2,9, göz içi basıncı yükselmesi %3,6, dikiş gevşemesi %2,2 ve merceğin yer değiştirmesi %2,2 (Kandemir Beşek N, Alagöz N, Gümüş G, Kepez Yıldız B, Kırgız A, Yıldırım Y, Ağca A. Int Ophthalmol 2020, doi:10.1007/s10792-020-01311-w) ¹¹.

Bu ameliyattan sonra merceğin göz içinde nasıl bir konumda durduğunu ve bu konumun görmeyi nasıl etkilediğini de ayrı bir çalışmada inceledik: doksan dört gözün %72'sinde mercek eğik duruyordu, ancak eğik duran ve durmayan merceklerin görme sonuçları arasında anlamlı fark yoktu (Kemer Atik B, Altan Ç, Ağca A, ve ark. Int Ophthalmol 2020, doi:10.1007/s10792-019-01233-2) ¹².

Yerinden kaymış göz içi merceği

Yıllar önce takılmış bir mercek zamanla yerinden ayrılabilir. Yerine oturtmak yetmediğinde iki seçenek vardır: mevcut merceği çıkarıp yenisini takmak, ya da mevcut merceği çıkarmadan skleraya tutturmak.

Bu iki yaklaşımı karşılaştıran çalışmanın yazarları arasında Ağca yer almaktadır: altmış beş gözün 26'sında mercek değiştirildi, 39'unda mevcut mercek çıkarılmadan skleraya dikildi. Ortalama 13,6 aylık izlemde görme kazancı ve merceğe bağlı astigmat bakımından iki yöntem arasında anlamlı fark bulunmadı (Kandemir Beşek N, Erdoğan G, Gümüş G, Kepez Yıldız B, Aygıt ED, Yıldırım Y, Ağca A. J Fr Ophtalmol 2020, doi:10.1016/j.jfo.2019.06.013) ¹³. Böylece iki yöntemin de eşdeğer olduğunu göstermiş olduk. Seçim gözün durumuna göre yapılır.

Ağca, yerinden kaymış göz içi merceğini skleraya dikme ve değiştirme ameliyatlarının ikisini de Türk Oftalmoloji Derneği'nin canlı cerrahi sempozyumlarında, salondaki meslektaşlarının önünde canlı yayında gerçekleştirmiştir: 2018'de hastanın gözündeki kaymış üç parçalı merceği çıkarmadan yerinde skleraya sabitlemiş, 2022'de ise kaymış tek parçalı (monoblok) merceği çıkarıp yerine yeni bir üç parçalı merceği skleraya sabitlemiştir. Göz içi dikiş tekniklerini Ağca 2018'de derneğin beceri aktarım kursunda eğitmen olarak öğretmiştir.

Dikişsiz skleral fiksasyon — Yamane yöntemi

Skleral fiksasyonun dikişli ve dikişsiz olmak üzere iki ailesi vardır ve literatürde her ikisinden de çok sayıda yöntem tanımlanmıştır. Dikişli yöntemlerde mercek göz duvarına iplikle dikilir. Dikişsiz yöntemlerde ise merceğin bacakları sklera içinde açılan tünellere yerleştirilir. Bunlardan biri Yamane yöntemidir: bacak uçları ısıyla eritilerek küçük bir başlık (flanş) haline getirilir ve bu başlık tünelin içinde takılı kalır. Ağca'nın yazarları arasında yer aldığı Marfan sendromu çalışmasında karşılaştırılan üç yöntemden biri de sklera içi tespitti.

İki ailenin sorunları farklıdır. Merceği skleraya dikmekte kullanılan iplikler yıllar içinde yapısı bozularak kopabilir. Bu sorunun sıklığı Ağca'nın yazarları arasında yer aldığı sekiz yıla uzanan seride ölçülmüştür (Kandemir Beşek N, Alagöz N, Gümüş G, Kepez Yıldız B, Kırgız A, Yıldırım Y, Ağca A. Int Ophthalmol 2020, doi:10.1007/s10792-020-01311-w) ¹¹. Dikişsiz yöntemlerde kopacak bir dikiş yoktur, ancak bu kez sklera içine yerleştirilen bacağa bağlı sorunlar ortaya çıkabilir: bacak sklerayı aşındırabilir ya da delip dışarı çıkabilir. Tek cerrahın dört yüz seksen sekiz gözlük dikişsiz serisinde bacağın dışarı çıkması %1,2 bulunmuştur ²¹. Dikişli yöntemlerde bu sorun yoktur.

On üç çalışmayı ve yedi yüz otuz yedi gözü toplayan 2024 tarihli meta-analizde Yamane yöntemi ile dikişli skleral fiksasyonun uzun dönem görme sonuçları ve komplikasyon oranları arasında fark bulunmamış, fark ameliyat süresinde kalmıştır ²². Her cerrahın ustalaştığı ve sürekli kullandığı yöntem farklı olabilir.

Sonuçlar eşdeğer olduğuna göre seçimi başka ölçütler belirler. Ağca bu ameliyatlarda Z-dikiş yöntemini tercih etmektedir. Gerekçesi mercek seçimiyle ilgilidir: Yamane yöntemi yalnız üç parçalı merceklerle uygulanabilir, Z-dikiş ise tek parçalı (monoblok) ya da üç parçalı her mercekle ve skleral fiksasyon gereken her durumda uygulanabilir. Gözün içinde yerinden kaymış tek parçalı bir mercek varsa Yamane yöntemi için bu merceği çıkarıp yerine üç parçalı bir mercek takmak gerekir. Z-dikişle ise mercek sağlamsa çıkarılmadan, bulunduğu yerde skleraya dikilebilir.

Kaymış tek parçalı merceği dikişle yerinde tutmak ile çıkarıp Yamane yöntemiyle üç parçalı mercek takmayı karşılaştıran 2025 tarihli çalışmada görme sonuçları eşit, korneanın en iç tabakasındaki (endotel) hücre kaybı ise çıkarma grubunda %14,7, yerinde dikme grubunda %5,1 bulunmuştur ²³. Yerinde dikmek ile değiştirmek arasındaki karşılaştırma yukarıda, yerinden kaymış göz içi merceği bölümündedir. Ağca, skleraya dikişli fiksasyon tekniğini 2025'te Türk Oftalmoloji Derneği'nin ulusal kongresinde göz içi merceğinin iris ve skleraya fiksasyon teknikleri panelinde anlatmış ve 2026'da derneğin beceri aktarım kursunda öğretmiştir.

Komplike geçmiş bir cerrahiden sonra

Önceki bir katarakt ameliyatı komplikasyonla sonuçlanmışsa, ikinci girişim yalnızca mercek koymaktan ibaret değildir. Bu gözlerde iris yapısı ve ön kamara açısı değişmiş olabilir. Bunu ölçtük: komplike cerrahi sonrası merceksiz kalmış 28 gözü, aynı hastaların sağlam gözleriyle karşılaştırdık (Demir G, Sucu ME, Yıldırım Y, Kepez Yıldız B, Ağca A, ve ark. J Fr Ophtalmol 2019, doi:10.1016/j.jfo.2019.04.007) ¹⁴. Merceksiz gözlerde iris incelmişti, ön kamara derinleşmişti ve açı açılmıştı. Komplike katarakt cerrahisinden sonra iris yapısında ve ön kamara açısında ortaya çıkan bu değişiklikler literatürde bu çalışmayla tanımlanmıştır. Ağca çalışmanın yazarları arasındadır.

Bu bulgunun pratikteki karşılığı, ikinci ameliyatta hangi merceğin seçileceğidir. İrise tutunan mercek tipleri incelmiş iriste aynı desteği bulamayabilir. Göz duvarına tutturulan skleral fiksasyon ise iristen bağımsızdır. Karar, ameliyattan önce yapılan ölçümle verilir. Ağca, katarakt cerrahisinin komplikasyonlarını ve yönetimini 2024'te Türk Oftalmoloji Derneği'nin ulusal kongresindeki yuvarlak masada ve derneğin Kış Sempozyumu'nda olgularla tartışmış, 2025'te Mart Sempozyumu'ndaki etkileşimli olgu sunumlarında panelist olarak yer almıştır.

Fuchs endotelyal distrofisi varken katarakt ameliyatı

Katarakt ameliyatı endotel hücre sayısını azaltır. Fuchs endotelyal distrofisinde sorun zaten endotel sayısının az olmasıdır ve bu sayı belli bir eşiğin altına düştüğünde hasta kornea nakli gerekecek duruma gelebilir. Normal bir hastayı etkilemeyecek bir azalma, Fuchs endotelyal distrofisi olan hasta için kritik öneme sahip olur. Bu nedenle ameliyatı endotele en az hasarla atlatmak gerekir.

Burada iki yön birlikte tartılır. Bir yandan bu hastalarda gereksiz katarakt ameliyatından kaçınmak mantıklıdır. Öte yandan ameliyat gerekiyorsa gecikmeden yapılmalıdır, çünkü katarakt sertleştikçe ameliyat sırasında kullanılması gereken cihaz enerjisi artar ve artan enerji endotel hasarını büyütür. Bekledikçe endotel hücrelerindeki kayıp da artar.

Mercek seçimi de değişir. Bu hastalarda trifokal göz içi mercekleri tercih edilmez, monofokal göz içi mercekleri ise güvenle kullanılabilir. ESCRS sınıflamasıyla söylenirse tam alan menzilli (full range of field) mercekler kullanılmaz, kısmi alan menzilli (partial range of field) merceklerin bazıları kullanılabilir bazıları kullanılamaz.

Korneası bulanık bir gözde katarakt — üçlü işlem

Bazı gözlerde katarakt tek başına değildir. Korneanın en iç tabakası (endotel) da yetersizse kornea şişer ve saydamlığını yitirir. Bu durumda her iki sorun tek ameliyatta çözülebilir. Üç iş yapılır: korneanın iç tabakası nakledilir, hastanın kendi kataraktlı merceği alınır ve yerine yapay bir göz içi merceği yerleştirilir. Üç ayrı ameliyat değildir, tek ameliyatın içindeki üç işlemdir. Literatürdeki adı üçlü işlemdir. Ağca bu ameliyatı, ileri derecede zor olgular da dahil olmak üzere uygulamaktadır. Ayrıntısı kornea nakli sayfasındadır.

Katarakt ameliyatı olacak hastaların çoğu yukarıdaki durumların hiçbiriyle karşılaşmaz. Ancak bir bölümü karşılaşır ve bu hastalar için ameliyatı kimin yaptığı fark eder. Hepsinde ortak olan bir nokta var: bu durumların ameliyat sırasında değil, ameliyat öncesi muayenede fark edilmesi gerekir.

Sonrası

Katarakt ameliyatı sonrası

Ameliyattan sonra en çok sorulan üç konu görmenin ne zaman oturduğu, ne zaman gündelik hayata dönüldüğü ve damlaların ne kadar kullanıldığıdır. Bunlar ve ameliyattan sonra görülebilen problemler katarakt ameliyatı sonrası sayfasında anlatılmaktadır.

Video

Katarakt nedir, görme ne zaman netleşir? Video anlatımı

Aşağıdaki söyleşide Ağca, kataraktın ne olduğunu, ameliyat kararını neyin belirlediğini ve görmenin ameliyattan sonra ne zaman netleştiğini anlatmaktadır.

Videoda anlatılanlar. Videoda kataraktın ne olduğu, ameliyat kararının neye göre verildiği, takılan merceğin gözlük numarasını nasıl değiştirdiği ve görmenin ne zaman netleştiği anlatılmaktadır.

Katarakt temizlenebilir mi? Temizlenemez. Ağca kataraktın dışarıdan gelen bir tabaka değil, göz merceğinin şeffaflığını yitirmesi olduğunu, tedavisinin merceği çıkarıp yerine yapay bir mercek koymak olduğunu anlatmaktadır.

Ameliyat kararını ne belirler? Kataraktın varlığı değil, görmeyi etkilemesi. Ağca amacın kataraktı değil görmeyi tedavi etmek olduğunu, görme iyiyken ameliyata gerek olmadığını söylemektedir.

Ameliyattan sonra gözlük numarası ne olur? Tek odaklı mercekte uzak, gözlük gerektirmeyen bir düzeye iner. Yakında ise iki buçuk numara civarında bir yakın gözlüğü gerekir. Yakında da gözlüksüz görmeyi hedefleyen mercekler halk arasında akıllı lens diye bilinen çok odaklı merceklerdir.

Akıllı lens doğru bir ad mıdır? Ağca bunun tıbbi bir ad olmadığını, doğru adının trifokal mercek olduğunu, adın yanıltıcı bir bağlamda kullanılmaması gerektiğini, asıl işin merceğin artısını ve eksisini anlatmak olduğunu söylemektedir.

Beklemenin bir bedeli var mıdır? Vardır. Mercek sertleştikçe ameliyatta kullanılan ultrason enerjisi ve göz içindeki işlem artar. Ağca bu nedenle geç kalınmış kataraktta toparlanmanın daha uzun sürdüğünü anlatmaktadır.

Videonun tam metni

Söyleşinin yazıya dökümü (YouTube, 31 Ocak 2026, 8 dakika 45 saniye). Konuşma dilindeki dolgu sözcükler çıkarılmış, cümleler ve anlam korunmuştur.

Soru: Hocam, hoş geldiniz. Hocam, bugün katarakt konuşacağız.

Ağca: Katarakt benim alanım. Benim alanım derken, her göz doktoru her konuda uzmanlaşmış olmuyor. Türkiye'de göz hastalıkları üzerine bir üst ihtisas eğitimi yok. Göz hastalıkları uzmanı olduğun zaman gözle ilgili her şeyi yapabilir şeklinde bir diploma alıyorsun. Fakat gerçekten gözle ilgili pek çok farklı branş üzerinde uzmanlaşılabilir. Örneğin katarakt ve refraktif cerrahi bir bütün. Göz tansiyonuyla ilgilenen glokom uzmanları oluyor. Gözün retina dediğimiz kısmıyla ilgili problemlerle ilgilenen retina cerrahisi ya da medikal retina uzmanları oluyor. Göz kapağıyla ilgili okuloplasti var, pek çok branş var. Benim alanım da katarakt ve refraktif cerrahi. Fakat bu kanuni bir ayrım değil.

Ağca: Bu aslında Türkiye'nin büyük sorunlarından biri: göz hastalıklarının üzerine ayrı uzmanlık eğitimlerinin olmaması. Dahiliyede, iç hastalıklarında, kardiyoloji de aslında dahiliyenin bir parçası, üroloji de. Daha az gelişmiş bir ülkede ya da geçmişte bunların hepsine dahiliye doktoru bakardı. Ama insanlar o konularla özel olarak ilgilenmeye başladıkça üroloji, kardiyoloji diye ayrılır. Bir göz doktorunun gözle ilgili her şeye bakması, bir dahiliye doktorunun hem böbrekle hem kalple hem sindirim sistemiyle hem tiroid beziyle ilgilenmesi gibi olur. Olabilir mi? Olabilir, genel anlamda ilgilenebilir. Fakat bir problem gördüğünde o konuda uzmanlaşmış birinin o işle ilgilenmesi doğrudur. Onun için kardiyoloji, nefroloji gibi branşlar var.

Ağca: Bizim ülkedeki durum herkesin dahiliyeci olması gibi, kimsenin nefrolog, kardiyolog gibi unvanı yok. Bunun doğrusu şu olurdu: genel göz uzmanlığı dahiliye gibi olur, her branşla ilgilenir, fakat bir konuyla ilgili özel bir problem çıktığında o konuda özel eğitim almış kişiye yönlendirir. Ülkemizde kanuni olarak ben katarakt ve refraktif cerrahi uzmanıyım ya da ben şaşılık uzmanıyım diyemiyorsun. Şaşılıkla ilgileniyorsun ama diğerleriyle çok ilgilenmiyorsun. Ben de katarakt ve refraktif cerrahiyle çok ilgileniyorum, herhalde yirmi yıldır şaşılık ameliyatı yapmadım. Katarakt ve refraktif cerrahi ana konularımdan biri. Katarakt çok sık gözüken bir şey. Hepimiz yeterince uzun yaşarsak hemen hemen hepimizde olacak bir şey.

Ağca: Gözümüzün içinde bir mercek var. Telefonun kamerası gibi ya da kameranın içindeki mercek gibi, merceğin şeffaf olması gerekiyor. Merceğin şeffaflığı bozulduğu zaman arka taraftaki reseptör tabakasındaki netlik bozuluyor. Görüntüyü algılayan arka tarafta eskiden filmler vardı, şimdi bir sensör olabilir, o sensörün önünde kameranın merceği var. O mercek buğulanırsa sensörün üzerine uygun görüntü düşmez. Kamerada buğulandığı zaman silebiliyorsun, fakat gözdeki organik merceğin opaklaşması o şekilde tedavi edilebilir bir şey değil. Arka taraftaki reseptör tabakasının önündeki, şeffaf olması gereken mercek zamanla şeffaflığını yitiriyor. Dolayısıyla gözün geri kalan her yeri sağlam olsa bile görüntü bulanık oluyor.

Ağca: Bu mercek şeffaflığını yitirdiği zaman buna katarakt diyoruz. Yani katarakt dışarıdan gelen, temizlenebilen bir şey değil. Bazen hasta diyor ki Hocam, benim gözüme katarakt gelmiş, kataraktı temizleyin, içerideki şeylere dokunmayın, sanki katarakt temizlenebilen bir şeymiş gibi. Katarakt öyle temizlenebilen bir şey değil. Katarakt, içerideki merceğin yapısının bozulması sonucu şeffaflığını kaybetmesine denen kelime. Fiziksel olarak oraya gelen ekstra bir şey değil. Kataraktınız var demek, merceğiniz şeffaflığını yitirmiş demek. Şeffaflığını yitirdiğinde o merceği çıkarıp yenisiyle değiştiriyoruz, silmek, temizlemek gibi bir şey mümkün değil. Katarakt tedavisinde doğal merceği çıkarıp yerine yapay şeffaf mercek koyuyoruz.

Soru: Ne zaman ameliyat şarttır diye soracaktım, ama herhalde her halükarda katarakt varsa ameliyat.

Ağca: Kataraktın ameliyat dışında hiçbir tedavisi yok. Teknik olarak bu merceğin üzerindeki her türlü opasiteyi, lekelenmeyi, buğulanmayı katarakt olarak görürüz. Kameranın merceğinin üzerinde leke olabilir, leke var dersin ama görüntüyü etkilemiyorsa uğraşmazsın onunla. Bizde de hastaya baktığımız zaman katarakt var diyebiliriz: merceğin bir bölgesi şeffaflığını biraz yitirmiş, bir leke var, fakat kişinin görmesini etkilemiyorsa onu tedavi etmenin bir anlamı yok. Kataraktın olup olmaması ayrı bir durum, görmeyi etkileyip etkilememesi ayrı. Görmeyi etkilemeye başladığında biz onu tedavi etmeye çalışıyoruz. Bizim amacımız kataraktı tedavi etmek değil, görmeyi tedavi etmek. Çünkü katarakt görmeyi hiç etkilemiyor olsaydı, ilerlediğinde bile etkilemeyecek olsaydı, kataraktla uğraşmazdık, ameliyat yapmazdık.

Ağca: Hedef görmeyi artırmak ya da katarakt ilerledikçe yavaş yavaş azalmasını engellemek. Genellikle katarakt varsa da hastanın görmesi iyiyse dokunmuyoruz. Görmeyi etkilemeye başladıysa tek yolu o merceği çıkarıp yenisiyle değiştirmek. Eskisini çıkarıp yerine koyduğumuz mercekle ilgili şöyle bir durum var. Gözlük numaranız bizim doğal merceğimize bağlı: gözlük kullanmıyorsunuz diyelim, ya da uzak, ya da yakın kullanıyorsunuz. İçerideki doğal merceğinizi çıkardığımız ve yerine yapayını taktığımız zaman bütün denge değişiyor. Katarakt ameliyatında standart mercekler kullanılır, monofokal dediğimiz. Monofokal mercek taktığımız hastalarda, eskiden gözlük numarası ne olursa olsun, hastanın numarası giden merceğiyle birlikte gitmiş oluyor.

Ağca: Yeni takılan mercekle, eskiden gözlük numarası ne olursa olsun, uzak yarım numara civarında, uzak gözlük kullanması gerekmeyen numaraya düşüyor. Yakında ise, hasta eskiden yakın gözlüğü kullanmıyorsa bile, iki buçuk, üç numara civarında oluyor. Yani katarakt ameliyatından önce hasta beş numara yakın gözlüğü kullanıyorsa da iki buçuğa düşmüş oluyor, eskiden hiç kullanmıyorsa, sıfırken iki buçuğa çıkmış oluyor. Bazı hastalar için katarakt ameliyatından sonra uzak görme netleşirken yakın görme bulanıklaşmış oluyor. Çoğu hasta için durum şu: uzakta gözlük kullanmaz, yakında yaklaşık iki buçuk numara civarında yakın gözlüğü kullanır.

Ağca: Bir de son yıllarda çıkan yeni mercekler var: yakında kullanması gereken gözlüğü kullanmasın diye, öyle bir mercek takalım ki uzakta gözlük kullanmadığı gibi yakında da kullanmasın. Buna halk arasında akıllı lens deniyor. Gerçek adı akıllı lens değil, bizim aramızda trifokal lens. Fakat hastalar buna akıllı lens diyebiliyor, biz de hastayla konuşurken akıllı lens diyoruz. Bu işi ciddi yapan göz doktorları arasında akıllı lens kelimesine karşı bir tepki vardır, çünkü hastayı yanıltıcı ve özendirici olabiliyor. Akıllı lens kelimesini kullanıp kullanmamak değil, onu yanıltıcı bir bağlamda kullanmamak konusunda pek çok meslektaşıma katılıyorum.

Ağca: Fakat artısını eksisini söyledikten sonra ister akıllı lens deyin, ister akılsız lens deyin, ister İngilizce adını, ister bilimsel adını söyleyin, ister yeni bir kelime uydurun, o kadar önemli değil. Hastalar bunu akıllı lens diye biliyor, bizim yapmamız gereken artısını eksisini anlatmak.

Soru: Katarakt ameliyatı sonrası görme ne zaman netleşir? Bu hemen mi oluyor, yoksa duruma göre mi değişir?

Ağca: Katarakt ne kadar erken seviyedeyken yaparsak toparlanma o kadar hızlı olur. Hastalar ne kadar sürede düzeleceğini çok önemsiyor, ama ne kadar düzeleceği daha önemli. Erkenden düzelebilir ama yüzde yetmişte kalabilir, toparlanması bir ay sürebilir ama yüzde yüz düzelir, ameliyat çok iyi olmuştur ama yavaş toparlanıyor. Ne kadar hızlı toparlandığından ziyade ne kadar toparlandığı önemli. Bu, ameliyatın ne kadar geç olduğuyla alakalı: çok beklemiş bir kataraktsa genellikle daha yavaş toparlanır. Gözün içindeki merceği alıp yerine yapayını yerleştiriyoruz dedim ya, onu tutup hemen alamıyorsun. Göze yaklaşık 2,4 mm kadar bir kesi yapıyoruz, oraya bir ultrason probu sokuyoruz.

Ağca: Mercek gözün içinde büyükçe bir şey. Ultrason enerjisiyle, asfalt kırıcı gibi ileri geri hareket eden bir uçla, fako probu dediğimiz cihazla merceği kırıp toz haline getirip o 2,5 mm'lik kesiden çekiyoruz. Merceğimiz şeffaflığını yitirirken aynı zamanda sertleşiyor, daha opak ve sert bir hale geliyor. Ne kadar sertleştiyse bu kesiden soktuğunuz ultrason probunun enerjisini o kadar açmamız gerekiyor. Kullanılan enerji arttıkça ameliyat zorlaşıyor. Enerji arttıkça merceği parçalamak için içeride yapmanız gereken el hareketleri de artıyor, o hareketler arttıkça göz içi hasar görebiliyor. Bu hasar kalıcı boyutta olmasa bile toparlanması biraz vakit alabiliyor.

Ağca: Katarakt ne kadar erken seviyedeyse o kadar yumuşaktır, göze girip onu hemen toz haline getirip çıkarırsınız. Ne kadar sertse cihazın enerjisini o kadar fazla açmak zorunda kalırsınız, içeride o kadar fazla uğraşırsınız ve ameliyat sonrası toparlanma dönemi o kadar uzar.

Soru: Hocam, çok teşekkürler. Çok sağ olun.

Ağca: Sağ ol. Görüşmek üzere.

SSS

Sık sorulan sorular

Kataraktın olgunlaşmasını beklemeli miyim?

Hayır, böyle bir bekleme gerekmez. Bu bilgi merceğin bütün olarak çıkarıldığı eski cerrahi dönemden kalmadır. Bugün karar kataraktın olgunluğuna değil, görme düzeyine, kişinin gündelik gereksinimlerine ve muayene bulgularına bakılarak verilir. Ameliyat gerektiğinde de geciktirilmez: beklendikçe mercek sertleşir, merceği asan lifler zayıflayabilir ve cerrahi zorlaşır.

Katarakt damlayla geçer mi?

Hayır. Bugün için katarakt oluşumunu geri döndüren ya da durduran kanıtlanmış bir ilaç ya da damla yoktur. Tek tedavisi cerrahidir.

İki göz aynı gün ameliyat edilir mi?

Erişkinlerde genellikle iki göz farklı günlerde ameliyat edilir. İlk gözün seyri görüldükten sonra ikinciye geçmek, ikinci gözde mercek gücü hedefini gerekirse düzeltme imkanı da verir. Çocuklarda ise durum farklıdır: göz tembelliği riski nedeniyle iki gözün kısa aralıklarla ya da aynı seansta ameliyat edilmesi gerekebilir.

Daha önce lazer oldum, katarakt ameliyatım farklı mı olacak?

Ameliyatın kendisi aynıdır. Farklı olan mercek gücü hesabıdır. Lazer korneanın ön yüzeyini değiştirdiği için standart hesap yöntemleri yanılır. Bu gözler için geliştirilmiş formüller kullanılır ve hata payı yine de daha yüksektir. Lazer öncesi ölçümleriniz ve eski gözlük numaranız varsa mutlaka getirin.

Çocuğuma katarakt teşhisi kondu, ne yapmalıyım?

Çocukluk çağı kataraktı erişkinden farklı bir hastalıktır ve zamanlaması kritiktir. Gecikme kalıcı görme kaybına dönüşebilir. Ameliyat tekniği de farklıdır ve ameliyat sonrası göz tembelliği tedavisi yıllara yayılır. Bu konuda deneyimli bir merkezde değerlendirilmesi gerekir. Bir de şunu bilin: ameliyat sürecin başlangıcıdır, sonu değil. Ağca, çocuklarda katarakt cerrahisinin zamanlamasını 2017'de ve cerrahi yaklaşımını 2023'te Türk Oftalmoloji Derneği'nin Bahar Sempozyumlarında anlatmış, 2023'te derneğin canlı cerrahi sempozyumunda bir çocukta katarakt ameliyatını canlı yayında uygulamıştır.

Fuchs endotelyal distrofim var, katarakt ameliyatı olabilir miyim?

Olabilirsiniz. Ancak katarakt ameliyatı endotel hücre sayısını azaltır ve Fuchs endotelyal distrofisinde bu sayı zaten düşüktür. Bu nedenle ameliyat endotele en az hasarla yapılır, mercek seçimi de buna göre değişir. Endotel hücre sayımı ameliyat öncesi değerlendirmenin parçasıdır.

Fuchs endotelyal distrofisinde katarakt ameliyatı için beklemek doğru mu?

Gereksiz ameliyattan kaçınmak mantıklıdır. Ancak ameliyat gerekiyorsa gecikmeden yapılmalıdır, çünkü katarakt sertleştikçe ameliyatta kullanılan cihaz enerjisi artar ve artan enerji endotel hasarını büyütür. Beklemek endotel kaybını artırır.

Astigmatım var, torik mercek şart mı?

Düzenli korneal astigmatınız varsa ve hesap torik veriyorsa evet. Torik mercek bir ayrıcalık değil, astigmatı olan hastanın karşılığıdır. Takılmazsa astigmat ameliyattan sonra da yerinde kalır ve gözlük gerekir. 0,50 dioptri civarındaki astigmatta genellikle gerekmez. Katarakt cerrahisinde astigmat yönetimini Ağca 2018'de Türk Oftalmoloji Derneği'nin 38. Nisan Kursu'ndaki katarakt ve astigmat yönetimi oturumunda anlatmıştır.

Katarakt ameliyatında göze mercek takılır mı, takılan mercek sonradan değişir mi?

Katarakt ameliyatında sizin doğal merceğiniz alınır, yerine yapay bir mercek yerleştirilir. Zaten ameliyatın amacı, kendi merceğinizi çıkarıp yerine ondan daha iyi işlev görecek yapay bir mercek takmaktır. (Mercek ve lens eş anlamlı kelimelerdir.) Yapay mercek, boşaltılan kapsül kesesinin içine oturur. Merceğin yerleştirildiği yerde ömür boyu hiçbir sorun çıkarmadan kalması ve yenilenmesinin gerekmemesi beklenir. Çok nadiren göze şiddetli travma gelmesi, gözdeki hastalıklar ya da mercek materyalinde opaklaşma gibi sorunlar nedeniyle değiştirilmesi gerekebilir. Gerek görüldüğünde değiştirilmesi mümkündür.

Katarakt ameliyatı ne kadar tutar, özelde fiyatı ne olur?

Katarakt ameliyatında ücreti belirleyen asıl kalem, göze yerleştirilecek göz içi merceğidir. Tek odaklı bir mercek ile trifokal ya da EDOF bir mercek arasındaki maliyet farkı belirgindir. Torik mercek gerekip gerekmediği de fiyatı değiştirir. Bu nedenle “katarakt ameliyatı fiyatı” tek bir rakam değildir. Hangi merceğin uygun olduğu, ameliyat öncesi ölçümlerle belirlenir. Rakam yazılmamasının nedeni neden rakam yazılamıyor başlığı altında anlatılmaktadır.

Gözdeki mercek kayması nasıl düzeltilir?

Yerinden kaymış bir göz içi merceğine ne yapılacağı dört şeye bağlıdır: merceğin tipi, nereye yerleştirilmiş olduğu, kapsül kesesinin durumu ve gözde eşlik eden başka bir hastalık olup olmadığı. Ağca bu kararı bu dört ölçüte göre vermektedir. Bazen merceğin yerine oturtulması yeterlidir. Bazen yerine oturtulup skleral fiksasyon yöntemlerinden biriyle göz duvarına tutturulması gerekir. Bazen de merceğin değiştirilmesi gerekir. Ağca'nın yazarları arasında yer aldığı çalışmada yerinden kaymış üç parçalı merceği çıkarmadan skleraya dikmek ile değiştirmek arasında görme kazancı bakımından fark bulunmamıştır (Kandemir Beşek N, Erdoğan G, Gümüş G, Kepez Yıldız B, Aygıt ED, Yıldırım Y, Ağca A. J Fr Ophtalmol 2020, doi:10.1016/j.jfo.2019.06.013) ¹³.

Katarakt ameliyatı lokal anestezi ile mi yapılır, hasta uyutulur mu?

Katarakt ameliyatı üç anestezi yönteminden biriyle yapılır: topikal, lokal ya da genel. Topikal ve lokal anestezide hasta uyanıktır, ağrı duymaz. Topikal anestezide göz yüzeyine damlatılan birkaç damla uyuşturucu yeter, halk arasında damla anestezisi denir. Ağca rutin katarakt ameliyatında topikal anesteziyi tercih eder: ameliyat dışarıdan anlaşılmaz (büyük göz bebeği dışında), kanlanma azdır, hasta gündelik hayatına daha erken döner. Lokal anestezide ilaç gözün arkasına iğne ya da kanülle verilir, kapak ve göz hareketleri de durduğundan etkisi geçene kadar göz kapalı tutulur, kanlanma daha fazladır. Fakoemülsifikasyon dışında ağrılı olabilen ek işlem yapılacaksa lokal anestezi gerekebilir. Uyanık ameliyata dayanamayacak hastada ve çocuklarda genel anestezi kullanılır. Uyanık hastaya sedasyon (sakinleştirici ilaç) verilebilir, zorunlu değildir.

Şeker hastası katarakt ameliyatı olabilir mi, riskli mi?

Şeker hastasında katarakt ameliyatının zamanlaması şeker hastası olmayanlardan farklı değildir, ancak alınması gereken önlemler vardır. Katarakt ameliyatı, diyabetik retinopatinin (şeker hastalığının retinaya, yani gözün sinir tabakasına verdiği hasar) seyrini bir miktar hızlandırabilir. Bu yüzden şeker hastalığıyla ilgili gereken her müdahale (kan şekerinin uygun aralığa çekilmesi, gerekiyorsa retinaya lazer, göz içine anti-VEGF ya da başka ilaç enjeksiyonu) katarakt ameliyatından önceliklidir: acil bir durum yoksa retinopati kontrol altına alınmadan ameliyata geçilmez. Aynı nedenle Ağca, diyabetik retinopatisi olan hastada katarakt yokken yalnız gözlük numarasını düşürmek için akıllı lens ameliyatı yapmamaktadır. Ameliyat sırasındaki bazı komplikasyonlar da retinopatiyi ilerletebileceğinden ameliyat, komplikasyon ihtimalinin en düşük olduğu dönemde yapılır.

Şeker hastasında önce retina tedavisi mi, önce katarakt ameliyatı mı?

Kural, retinopatiyle ilgili gereken tedavinin katarakt ameliyatından önce yapılmasıdır, fakat bu her zaman mümkün olmaz. İleri katarakt, diyabetik retinopatinin, yani şeker hastalığının retinaya verdiği hasarın tedavisi için gereken işlemleri engelleyebilir: katarakt çok ilerlemişse retinaya lazer yapmak mümkün olmayabilir, hatta katarakt lazer gerekip gerekmediğinin tespit edilmesini bile engelleyebilir. Bir yandan ameliyat öncesinde şeker hastalığıyla ilgili yapılması gereken her şey yapılmalı ve hastalık kontrol altına alınmalıdır, öte yandan kataraktın kendisi bu işlemleri ya da retinopatinin tespitini kısmen engelliyor olabilir. Bu durumda şeker hastalığıyla ilgili ne yapılması gerektiğini görebilmek ve onu yapabilmek için önce katarakt ameliyatı gerekebilir. Bu yüzden şeker hastasında katarakt ameliyatının zamanlamasında diyabetik retinopati her aşamada göz önünde bulundurulur.

Göz tansiyonu (glokom) olan hasta katarakt ameliyatı olabilir mi?

Olabilir. Katarakt ameliyatı uzun dönemde göz tansiyonunu düşürür: Amerikan Oftalmoloji Akademisi'nin 32 çalışmayı değerlendiren raporunda fakoemülsifikasyon, glokomun (göz tansiyonu hastalığı) türüne göre tansiyonu %13 ile %30 arasında düşürdü ve kullanılan damla sayısını azalttı ³¹. Glokomu olmayan 500 gözlük randomize çalışmada da altıncı ayda ortalama 2,7 mmHg düşüş ölçüldü ³². Buna karşılık glokomlu gözde ameliyattan sonraki ilk saatlerdeki geçici yükselme daha sıktır: bir çalışmada dördüncü saatte glokomlu gözlerin %55'inde 25 mmHg üstü ölçüldü, sağlıklı gözlerde hiç görülmedi, ameliyat sonunda damlatılan tek doz göz tansiyonu damlası 30 mmHg üstü sivrilmeleri ortadan kaldırdı ³³. Bu yüzden glokomlu hastada ameliyat günü tansiyon takibi ve ameliyat sonunda koruyucu damla planlanır.

Katarakt ameliyatı öncesi kan sulandırıcı ilaçlar kesilir mi?

Topikal anestezi (damla anestezisi) altında fakoemülsifikasyon yöntemiyle yapılan rutin katarakt ameliyatlarında antikoagülan ve antiagregan ilaçların (kan sulandırıcılar) kesilmesi gerekmez. Ağca bu hastalarda kan sulandırıcıyı kestirmeden ameliyat yapmaktadır.

Kaynakça

Bu sayfadaki değerlendirmeler uluslararası kaynaklara ve yazarları arasında Ağca'nın yer aldığı yayınlara dayanmaktadır.

[1]American Academy of Ophthalmology. Cataract Surgery. Hasta bilgilendirme kaynağı (aao.org/eye-health).
[2]Özgürhan EB, Ağca A, Altınkaynak H, Kara N, Özkaya A, Bozkurt E, Dündar H, Demirok A. Senil kataraktlarda torsiyonel ve konvansiyonel mod fakoemülsifikasyon yöntemlerinin karşılaştırması. Turkish Journal of Clinical and Experimental Ophthalmology. 2013;8(2):97-100. TR Dizin 150189
[3]Ağca A, Aydın FO. Current biometric formulations for modern intraocular lenses. İçinde: Küçüksümer Y (Ed). Current Status of Intraocular Lenses in Cataract Surgery. 1. baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2024. s.7-11. doi:10.5336/978-625-395-265-5_p7
[4]Kepez Yıldız B, Sucu ME, Yıldırım Y, Ağca A, Kandemir Beşek N, Genç S, Demirok A. Refraktif cerrahi geçirmiş olgularda katarakt cerrahisi ve göz içi lens implantasyonu sonrası refraktif ve görsel sonuçlarımızın değerlendirilmesi. Turkish Journal of Clinical and Experimental Ophthalmology. 2019;14(3):134-139. TR Dizin 370895
[5]Yaşa D, Köse B, Sucu ME, Ağca A. Intraocular lens power calculation in a posterior chamber phakic intraocular lens implanted eye. Int Ophthalmol. 2020;40(8):2017-2022. doi:10.1007/s10792-020-01377-6
[6]Ağca A, Eltutar K, Doğan M, Altan T, Gürkan S. Konjenital kataraktlar: etiyoloji, hastaya yaklaşım ve cerrahi prosedür. Turkish Journal of Clinical and Experimental Ophthalmology. 2011;6(3):135-142. TR Dizin 127958
[7]Aygıt ED, Kandemir Beşek N, Gürez C, Kepez Yıldız B, Çakır İ, Fazıl K, Demircan A, Gökyiğit B, Ağca A. Kongenital katarakt vaka serisi. Ege Tıp Dergisi. 2021;60(3):201-209. doi:10.19161/etd.990221
[8]Ağca A, Köse B. Arka polar katarakt cerrahisi. İçinde: Küçümen RB (Ed). Zor ve Özellikli Olgularda Katarakt Cerrahisi. 1. baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2021. s.45-48.
[9]Kandemir Beşek N, Gümüş G, Öztürk Karabulut G, Nacaroğlu ŞA, Kırgız A, Kepez Yıldız B, Ağca A. Effect of capsular tension ring on refractive results in cases with pseudoexfoliation syndrome. Eur J Ophthalmol. 2022;32(1):263-267. doi:10.1177/1120672120965469
[10]Erdoğan G, Kandemir Beşek N, Önal Günay B, Ağca A. Outcomes of three surgical approaches for managing ectopia lentis in Marfan syndrome. Eur J Ophthalmol. 2022;32(1):242-248. doi:10.1177/1120672121992950
[11]Kandemir Beşek N, Alagöz N, Gümüş G, Kepez Yıldız B, Kırgız A, Yıldırım Y, Ağca A. Long-term results of aphakia management by scleral fixation intraocular lens placement with knotless transscleral Z-suture method. Int Ophthalmol. 2020;40(6):1449-1454. doi:10.1007/s10792-020-01311-w
[12]Kemer Atik B, Altan Ç, Ağca A, Kırmacı Kabakcı A, Yıldırım Y, Genç S, Taşkapılı M. The effect of intraocular lens tilt on visual outcomes in scleral-fixated intraocular lens implantation. Int Ophthalmol. 2020;40(3):717-724. doi:10.1007/s10792-019-01233-2
[13]Kandemir Beşek N, Erdoğan G, Gümüş G, Kepez Yıldız B, Aygıt ED, Yıldırım Y, Ağca A. Comparative evaluation of re-use or replacement of dislocated 3-piece intraocular lenses with a scleral fixation technique. J Fr Ophtalmol. 2020;43(2):139-144. doi:10.1016/j.jfo.2019.06.013
[14]Demir G, Sucu ME, Yıldırım Y, Kepez Yıldız B, Ağca A, Alagöz N. The effects of complicated cataract surgery on iris structure and anterior chamber angle. J Fr Ophtalmol. 2019;42(8):829-833. doi:10.1016/j.jfo.2019.04.007
[15]Tan CS, Fam HB, Heng WJ, Lee HM, Saw SM, Au Eong KG. Analgesic effect of supplemental intracameral lidocaine during phacoemulsification under topical anaesthesia: a randomised controlled trial. Br J Ophthalmol. 2011;95(6):837-841. doi:10.1136/bjo.2010.188003
[16]Au Eong KG, Low CH, Heng WJ, Aung T, Lim TH, Ho SH, Yong VS. Subjective visual experience during phacoemulsification and intraocular lens implantation under topical anesthesia. Ophthalmology. 2000;107(2):248-250. doi:10.1016/S0161-6420(99)00080-9
[17]Haripriya A, Tan CSH, Venkatesh R, Aravind S, Dev A, Au Eong KG. Effect of preoperative counseling on fear from visual sensations during phacoemulsification under topical anesthesia. J Cataract Refract Surg. 2011;37(5):814-818. doi:10.1016/j.jcrs.2010.11.041
[18]Shi C, Yuan J, Zee B. Pain perception of the first eye versus the second eye during phacoemulsification under local anesthesia for patients going through cataract surgery: a systematic review and meta-analysis. J Ophthalmol. 2019;2019:4106893. doi:10.1155/2019/4106893
[19]Watt J, Tricco AC, Talbot-Hamon C, Pham B, Rios P, Grudniewicz A, Wong C, Sinclair D, Straus SE. Identifying older adults at risk of harm following elective surgery: a systematic review and meta-analysis. BMC Med. 2018;16(1):2. doi:10.1186/s12916-017-0986-2
[20]Horn EP, Bixler JE, Christopher KL, Cole C, Edgington BD, Islam Y, Webel A. Epidemiology of Cataract. In: Lens and Cataract. 2025-2026 Basic and Clinical Science Course, Section 11. American Academy of Ophthalmology; 2025:11-17.
[21]Patel KG, Yazdani A, Abbey AM. Twenty-five and twenty-seven-gauge sutureless intrascleral fixation of intraocular lenses: clinical outcomes and comparative effectiveness of haptic flanging in a large single-surgeon series of 488 eyes. Retina. 2021;41(12):2485-2490. doi:10.1097/IAE.0000000000003243
[22]Zhang C, Palka C, Zhu D, Lai D, Winokur J, Shwani T, DeAngelis MM, Reynolds AL. Clinical Outcomes in Scleral Fixation Secondary Intraocular Lens with Yamane versus Suture Techniques: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Clin Med. 2024;13(11):3071. doi:10.3390/jcm13113071
[23]Giancipoli E, Besozzi G, Nitti G, Costa MC, Niro A, Boscia G, Viggiano P, Addabbo G, Boscia F, Giannaccare G, Savastano A, Pignatelli F, Iaculli C. Comparison of Rescue Approach with Gore-Tex Suture Scleral Fixation and Lens Explantation Combined with Standardized Flanged Intrascleral Fixation. Ophthalmologica. 2025;248(4):249-258. doi:10.1159/000546898
[24]Pan X, Wang Y, Li Z, Ye Z. Intraocular Lens Power Calculation in Eyes After Myopic Laser Refractive Surgery and Radial Keratotomy: Bayesian Network Meta-analysis. Am J Ophthalmol. 2024;262:48-61. doi:10.1016/j.ajo.2023.09.026
[25]Wang L, Spektor T, de Souza RG, Koch DD. Evaluation of total keratometry and its accuracy for intraocular lens power calculation in eyes after corneal refractive surgery. J Cataract Refract Surg. 2019;45(10):1416-1421. doi:10.1016/j.jcrs.2019.05.020
[26]Lawless M, Jiang JY, Hodge C, Sutton G, Roberts TV, Barrett G. Total keratometry in intraocular lens power calculations in eyes with previous laser refractive surgery. Clin Exp Ophthalmol. 2020;48(6):749-756. doi:10.1111/ceo.13760
[27]Osher RH. Pearls for the young cataract surgeon: the white cataract. J Cataract Refract Surg. 2023;49(1):3-4. doi:10.1097/j.jcrs.0000000000001051
[28]Nabil KM. Lens decompression technique for prevention of intraoperative complications during phacoemulsification of intumescent cataract. Indian J Ophthalmol. 2017;65(12):1436-1439. doi:10.4103/ijo.IJO_352_17
[29]Narayan A, Evans JR, O'Brart D, Bunce C, Gore DM, Day AC. Laser-assisted cataract surgery versus standard ultrasound phacoemulsification cataract surgery. Cochrane Database Syst Rev. 2023;6:CD010735. doi:10.1002/14651858.CD010735.pub3
[30]Chen DZ, Chee SP. Femtosecond laser-assisted cataract surgery for complex cataracts - A review. Indian J Ophthalmol. 2024;72(5):629-636. doi:10.4103/IJO.IJO_2996_23
[31]Chen PP, Lin SC, Junk AK, Radhakrishnan S, Singh K, Chen TC. The Effect of Phacoemulsification on Intraocular Pressure in Glaucoma Patients: A Report by the American Academy of Ophthalmology. Ophthalmology. 2015;122(7):1294-1307. doi:10.1016/j.ophtha.2015.03.021
[32]Sengupta S, Venkatesh R, Krishnamurthy P, Nath M, Mashruwala A, Ramulu PY, Robin AL, Lee P. Intraocular Pressure Reduction after Phacoemulsification versus Manual Small-Incision Cataract Surgery: A Randomized Controlled Trial. Ophthalmology. 2016;123(8):1695-1703. doi:10.1016/j.ophtha.2016.04.014
[33]Levkovitch-Verbin H, Habot-Wilner Z, Burla N, Melamed S, Goldenfeld M, Bar-Sela SM, Sachs D. Intraocular pressure elevation within the first 24 hours after cataract surgery in patients with glaucoma or exfoliation syndrome. Ophthalmology. 2008;115(1):104-108. doi:10.1016/j.ophtha.2007.03.058

Randevu

Randevu ve değerlendirme

Katarakt değerlendirmesinde kornea topografisi ve retina merkezinin görüntülenmesi (makula OCT) muayenenin doğal parçasıdır. Daha önce lazer ameliyatı olduysanız o döneme ait ölçüm ve reçetelerinizi, başka bir merkezde ameliyat olduysanız ameliyat notunuzu getirin.

Adres satırı: Medicana Ataköy Hastanesi Göz Hastalıkları Kliniği · 1. Kısım Mah. Rauf Orbay Cd. No:2/1, 34158 Bakırköy / İstanbul

Randevu bilgileri 0542 184 36 42 Mercek seçimi →

Prof. Dr. Alper Ağca

Göz Hastalıkları Uzmanı — katarakt, refraktif cerrahi ve kornea · Medicana Ataköy, İstanbul

Çocuklarda katarakt ameliyatı da yapmaktadır. Konjenital kataraktta etiyoloji, hastaya yaklaşım ve cerrahi prosedürü ele alan derlemeyi (Ağca A, Eltutar K, Doğan M, Altan T, Gürkan S. Konjenital kataraktlar: etiyoloji, hastaya yaklaşım ve cerrahi prosedür. Turkish Journal of Clinical and Experimental Ophthalmology 2011;6(3):135-142) ve arka polar katarakt cerrahisini konu alan kitap bölümünü (Ağca A, Köse B. Arka polar katarakt cerrahisi. İçinde: Küçümen RB (Ed). Zor ve Özellikli Olgularda Katarakt Cerrahisi. Türkiye Klinikleri; 2021. s.45-48) yazmıştır.

Merceğin desteğini yitirdiği gözlerdeki cerrahi yaklaşımları bildiren çalışmaların yazarları arasındadır: skleral fiksasyonun sekiz yıla uzanan sonuçları, yerinden kaymış merceklerde iki farklı yaklaşımın karşılaştırılması, Marfan sendromunda üç ayrı cerrahi teknik ve psödoeksfoliasyonlu gözlerde kapsül germe halkası.

Ağca, katarakt ve göz içi merceği cerrahisi alanlarında on yedi makalenin yazarları arasındadır. Bu makalelerin dokuzu PubMed'de listelidir (8 Eylül 2026).

Yayın profilleri: Google Scholar · Web of Science · PubMed · ORCID

Son güncelleme: 14 Eylül 2026 · Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.