- Nedir
- Konjonktivadan korneaya doğru ilerleyen, kanat biçiminde damarlı bir doku büyümesi
- Neden olur
- En güçlü ilişki güneş ışığındaki morötesi ile kurulmuştur. Açık havada çalışanlarda daha sık görülür
- Ne zaman ameliyat
- Görmeyi bozduğunda, göz eksenine ilerlediğinde, sürekli tahriş yaptığında ya da göz hareketlerini kısıtladığında
- Asıl sorun
- Nüks. Oranı uygulanan tekniğe göre yüzde sıfırla yüzde seksen sekiz arasında değişir
Pterjium çoğu kişinin sandığından daha yavaş ilerleyen, ama yerleştiği yer nedeniyle görmeyi bozabilen bir yüzey hastalığıdır. Ameliyat kararı kadar önemli olan, ameliyatın hangi yöntemle yapılacağıdır. Farklı yöntemlerin nüks oranları arasında on kattan fazla fark vardır.
Bu sayfadaki nüks oranları Amerikan Oftalmoloji Akademisi'nin ders kitabından alınmıştır. Ameliyat sonrası ilaç uygulamalarıyla ilgili bölümde Ağca'nın yazarları arasında yer aldığı iki ileriye dönük çalışmaya (Özgürhan EB, Ağca A, ve ark. Cornea 2013, doi:10.1097/ICO.0b013e3182772d4e; Özgürhan EB, Kara N, Bozkurt E, Gencer B, Ağca A, ve ark. Biomed Res Int 2013, doi:10.1155/2013/481843) atıf verilmiştir. Künyeler sayfanın sonundadır.
Tanım
Göz eti (pterjium) nedir, gözde et yürümesi ne demek?
Pterjium, gözün beyaz kısmını örten saydam zardan (konjonktiva) korneaya doğru ilerleyen, kanat biçiminde damarlı bir doku büyümesidir. Halk arasında göz eti ya da gözde et yürümesi denir.
Çoğunlukla burun tarafında başlar, bazen her iki tarafta birden görülür. Korneanın üzerine bindiği bölüme baş, konjonktiva üzerinde kalan geniş bölüme gövde denir.1
Başlangıç yaşı tipik olarak yirmi ile otuz arasındadır.1 Yıllar içinde yavaş ilerler. Bazı gözlerde hiç büyümez ve ömür boyu bir kozmetik görünümden ibaret kalır. Bazı gözlerde ise göz bebeğine doğru ilerleyerek görmeyi bozar.
Neden
Göz eti neden olur, gözde et büyümesi nasıl başlar?
Tek bir nedeni yoktur, ama en güçlü ilişki güneş ışığındaki morötesi ile kurulmuştur. Pterjium ekvatora yakın bölgelerde ve açık havada çalışan ya da vakit geçiren kişilerde daha sık görülür.1
Türkiye'de çiftçilik, inşaat, denizcilik ve balıkçılık gibi işlerde çalışanlarda daha sık karşılaşılmasının nedeni budur. Rüzgar, toz ve kuru hava da yüzeyi sürekli tahriş ederek katkıda bulunur.
Korunma tarafı ihmal edilmemelidir. Morötesini filtreleyen bir güneş gözlüğü ve geniş kenarlı şapka, hem pterjium gelişme riskini hem de ameliyat sonrası nüks riskini azaltmaya yönelik en basit önlemlerdir.1 Gözlüğün camının koyuluğu değil, morötesi filtresi olup olmadığı önemlidir.
Belirtiler
Belirtileri ve görmeye etkisi
Erken dönemde çoğu hastanın tek şikayeti görünümdür. Doku büyüdükçe batma, kızarıklık, kuruluk hissi ve gözde bir şey varmış duygusu eklenir.
Görme üzerindeki etkisi iki yoldan olur. Birincisi, pterjium korneanın üzerine bindikçe onu düzensiz biçimde çeker ve astigmatizma oluşturur. Bu astigmatizma gözlükle tam olarak düzeltilemeyebilir, çünkü düzensizdir.1 İkincisi, doku göz bebeğinin önüne ulaşırsa ışığın önünü doğrudan kapatır.
Korneanın hangi katmanlardan oluştuğu ve biçiminin görmeyi nasıl belirlediği kornea sayfasında anlatılmaktadır.
Muayenede korneada, pterjiumun ilerleme sınırının hemen önünde kahverengi bir çizgi görülebilir. Stocker çizgisi denen bu demir birikimi, dokunun uzun süredir orada durduğunu gösterir.1
Korneanın kendi biçim bozukluğuna bağlı düzensiz astigmatizma ise farklı bir durumdur ve keratokonus sayfasında ele alınmaktadır.
Tedavi
Damla tedavisiyle ne olur, ne olmaz?
Oluşmuş bir pterjium kendiliğinden gerilemez ve damlayla ortadan kaldırılamaz. Damla tedavisinin hedefi dokuyu küçültmek değil, yakınmaları azaltmaktır.
Suni gözyaşı, kuruluk ve batma hissini hafifletir.1 İltihabın belirgin olduğu dönemlerde kısa süreli kortikosteroid damla kullanılabilir. Bunun hastaya sağladığı şey kızarıklık ve batma gibi şikayetlerin bir ölçüde azalmasıdır. Et parçasının gerilemesini sağlamaz.
Kortikosteroidin uzun süreli kullanımı önerilmez.1 Göz tansiyonunun yükselmesi ve katarakt gelişimi gibi yan etkileri vardır ve bunlar pterjiumun kendisinden daha ciddi sonuçlar doğurabilir.
Ayrım
Pterjium sanılan ama pterjium olmayan durum
Korneada geçirilmiş bir yaralanmaya ya da kimyasal yanığa doğru ilerleyen doku büyümesine psödopterjium denir. Görünüş olarak gerçek bir pterjiuma çok benzeyebilir, ama aslında farklı bir durumdur.
Farkı, dokunun neden oraya doğru ilerlediğidir. Pterjium kendiliğinden gelişir. Psödopterjium ise korneada önceden oluşmuş bir hasarın üzerine yapışır. Bu ayrım ameliyat kararını ve yöntemini değiştirdiği için muayenede özellikle sorgulanır.1
Bir başka ayrım daha vardır ve daha önemlidir. Kireçlenme, dokunun beyaz plak biçiminde kabarması, düzensiz besleyici damarlar ve hızlı büyüme pterjiumun tipik özellikleri değildir. Bu bulgular varsa göz yüzeyinin bir tümörü akla gelmelidir ve ayrım için ön segment optik koherens tomografisinden yararlanılır.1
Endikasyon
Ne zaman ameliyat gerekir?
Her pterjium ameliyat edilmez. Küçük, ilerlemeyen ve yakınma yapmayan bir pterjium izlenebilir. Ameliyat kararı için kabul edilmiş başlıklar şunlardır1:
- Oluşturduğu astigmatizma nedeniyle görmenin azalması
- Dokunun görme eksenine doğru ilerlemesi
- Damlayla geçmeyen sürekli tahriş ve kızarıklık
- Göz hareketlerinin kısıtlanması
Görünümden rahatsızlık da bir istek olarak dile getirilebilir. Bu istek tek başına yeterli bir gerekçe sayılmaz, ancak yukarıdaki başlıklardan biriyle birlikte değerlendirilir.
Kataraktı da olan hastalarda sıra önemlidir. Pterjium korneanın şeklini bozduğu için, göz içi merceğinin numarası pterjium dururken hesaplanırsa yanlış çıkar. Bu nedenle önce pterjium çıkarılır, kornea şekli oturduktan sonra (yaklaşık üç ay) katarakt ameliyatı yapılır.1 Katarakt ameliyatı sayfasında mercek numarasının nasıl hesaplandığı anlatılmaktadır.
Teknik
Hangi teknik? Nüks oranları
Pterjium cerrahisinde asıl sorun ameliyatın kendisi değil, dokunun geri gelmesidir. Nüks oranı uygulanan tekniğe göre çok geniş bir aralıkta değişir. Aşağıdaki oranlar Amerikan Oftalmoloji Akademisi'nin ders kitabında derlenen yayınlardan alınmıştır.1
| Yöntem | Nüks oranı |
|---|---|
| Çıplak sklera (doku örtülmeden bırakılır) | %32–88 |
| Amniyotik membran | %7–69 |
| Konjonktival otogreft | %1–17 |
| Konjonktival otogreft — fibrin yapıştırıcıyla | %0–9 |
| Konjonktival otogreft — dikişle | %9–16 |
| Konjonktival-limbal otogreft | %0–7 |
Tablodaki ilk satır ile son satır arasındaki fark tesadüf değildir. Pterjium çıkarıldıktan sonra altta kalan beyaz alan açıkta bırakılırsa, doku büyük olasılıkla geri gelir. Bu nedenle günümüzde çıplak sklera tekniği tek başına önerilmemektedir.1 Açıkta kalan alanın hastanın kendi konjonktivasından alınan bir yamayla örtülmesi, nüks oranını belirgin biçimde düşürür.
Yamanın nasıl tespit edildiği de sonucu etkiler. Fibrin yapıştırıcı kullanılan serilerde bildirilen nüks oranları, dikiş kullanılanlardan daha düşüktür.1
Ameliyat öncesinde mutlaka sorulması gereken soru budur: benim ameliyatım hangi teknikle yapılacak?
Yukarıdaki tablo, aynı ameliyat adının altında birbirinden çok farklı nüks olasılıkları bulunduğunu gösteriyor. Hastanın bu soruyu sorma hakkı vardır ve cevabı ameliyat öncesinde açıkça verilmelidir.
Nükslerin çoğu ameliyattan sonraki ilk üç ile altı ay içinde ortaya çıkar. Bu nedenle ameliyat sonrası kontroller bu dönemde yoğunlaştırılır.
Kendi çalışmalarımız
Ameliyat sonrası ilaç uygulamaları
Nüksü daha da azaltmak için ameliyat sırasında ya da sonrasında ek ilaçlar kullanılması uzun süredir araştırılmaktadır. Ağca'nın yazarları arasında yer aldığı iki ileriye dönük çalışma bu alanda yapılmıştır (Özgürhan EB, Ağca A, ve ark. Cornea 2013, doi:10.1097/ICO.0b013e3182772d4e; Özgürhan EB, Kara N, Bozkurt E, Gencer B, Ağca A, ve ark. Biomed Res Int 2013, doi:10.1155/2013/481843). Ameliyatlar Beyoğlu Göz Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde gerçekleştirilmiştir.
Nükseden pterjiumda ameliyat sonrası bevasizumab
Nüksetmiş pterjium nedeniyle ameliyat edilen 44 hasta rastgele iki gruba ayrılmıştır. Ameliyattan bir ay sonra bir gruba iki ay boyunca topikal bevasizumab, diğer gruba suni gözyaşı verilmiştir (Özgürhan EB, Ağca A, ve ark. Cornea 2013, doi:10.1097/ICO.0b013e3182772d4e)2
Sonuçlar iki ayrı yönde çıkmıştır. Nüks açısından gruplar arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Buna karşılık korneada yeni damar gelişimi bevasizumab grubunda hiçbir gözde görülmezken, kontrol grubunda 22 gözün 5'inde saptanmıştır ve bu fark anlamlıdır.
Bu ölçülü sonuç, bugünkü literatürle uyumludur. Bevasizumabın nüksü azaltıp azaltmadığı konusunda meta-analizler birbiriyle çelişmektedir ve bu ilaç pterjium cerrahisinde rutin bir uygulama haline gelmemiştir. Yöntemin kendisi, yani greftin nasıl hazırlandığı ve tespit edildiği, ek ilaçtan daha belirleyicidir.
Greftin iyileşmesi ve damla seçimi
İlk kez ameliyat edilen pterjium olgularında, ameliyat sonrasında kullanılan damlanın greftin kendisine etkisi araştırılmıştır. Hastalar florometolon-tetrahidrozolin, florometolon ve deksametazon gruplarına ayrılmış, greft kalınlığı ön segment optik koherens tomografisiyle ölçülmüş ve greftteki kızarıklık standart bir kamerayla değerlendirilmiştir (Özgürhan EB, Kara N, Bozkurt E, Gencer B, Ağca A, ve ark. Biomed Res Int 2013, doi:10.1155/2013/481843)3
Ortalama greft kalınlığı florometolon-tetrahidrozolin grubunda diğer iki gruba göre daha düşük bulunmuştur. Ameliyat sonrası damla seçiminin yalnız yakınmaları değil, greftin iyileşme biçimini de etkilediğini gösteren bir bulgudur.
Sonrası
Ameliyattan sonra
Pterjium ameliyatı günübirlik yapılır ve çoğunlukla damla ya da göz çevresine yapılan uyuşturma ile gerçekleştirilir.1
İlk günlerde batma, sulanma ve kızarıklık beklenen bulgulardır. Alınan yamanın yerleştiği bölge ve yamanın alındığı üst bölge birkaç hafta boyunca kızarık kalabilir. Bu kızarıklığın gerilemesi haftalar alır ve gerilediğinde gözün beyazlığı geri döner.
Görmenin oturması, pterjiumun oluşturduğu astigmatizmanın ne kadar olduğuna bağlıdır. Kornea şeklinin yerine oturması genellikle birkaç ay sürer. Gözlük numarası bu süre dolmadan verilmez.
Kontroller nükslerin en sık görüldüğü ilk aylarda daha sık yapılır. Ameliyat sonrasında da morötesinden korunma önerilir.
Sorular
Sık sorulan sorular
Göz etinin ameliyatı hangi teknikle yapılacak, bunu sormalı mıyım?
Sormalısınız. Pterjium ameliyatında nüks oranı uygulanan tekniğe göre yüzde sıfırla yüzde seksen sekiz arasında değişir. Çıkarılan bölgenin açıkta bırakıldığı yöntemde doku büyük olasılıkla geri gelir. Hastanın kendi konjonktivasından alınan bir yamayla örtüldüğünde nüks oranı belirgin biçimde düşer. Bu nedenle ameliyat öncesinde hangi yöntemin uygulanacağı ve yamanın nasıl tespit edileceği açıkça konuşulmalıdır.
Göz eti kendiliğinden geçer mi?
Oluşmuş bir pterjium kendiliğinden gerilemez. Yavaş ilerleyen bir dokudur ve bazı gözlerde yıllarca büyümeden durabilir, ancak var olan doku kendiliğinden kaybolmaz. Damla tedavisi de dokuyu ortadan kaldırmaz, yalnız batma ve kızarıklık gibi yakınmaları azaltır.
Kortikosteroid damla göz etini küçültür mü?
Küçültmez. Kısa süreli kortikosteroid kullanımı kızarıklık ve batma gibi şikayetleri bir ölçüde azaltabilir, ancak et parçasının gerilemesini sağlamaz. Uzun süreli kullanımı önerilmez, çünkü göz tansiyonunun yükselmesi ve katarakt gelişimi gibi yan etkileri vardır.
Göz eti ameliyatından sonra tekrar çıkar mı?
Çıkabilir ve bu, pterjium cerrahisinin en önemli sorunudur. Nükslerin çoğu ameliyattan sonraki ilk üç ile altı ay içinde ortaya çıkar. Nüks olasılığını belirleyen başlıca etken uygulanan tekniktir. Açıkta kalan alanın kendi konjonktivanızdan alınan bir yamayla örtülmesi bu oranı belirgin biçimde düşürür. Morötesinden korunmak da ameliyat sonrasında önerilir.
Göz eti görmeyi bozar mı?
Bozabilir. İki yoldan olur. Doku korneanın üzerine bindikçe onu düzensiz biçimde çeker ve gözlükle tam düzeltilemeyen bir astigmatizma oluşturur. Doku göz bebeğinin önüne ulaşırsa ışığın önünü doğrudan kapatır. Küçük ve ilerlemeyen bir pterjium ise görmeyi hiç etkilemeyebilir.
Hem kataraktım hem göz etim var, hangisi önce ameliyat edilir?
Önce pterjium çıkarılır. Sebebi şudur: pterjium korneanın şeklini bozar ve katarakt ameliyatında yerleştirilecek göz içi merceğinin numarası korneanın şekline göre hesaplanır. Pterjium dururken yapılan hesap yanlış çıkar. Pterjium çıkarıldıktan sonra korneanın şeklinin oturması yaklaşık üç ay sürer, katarakt ameliyatı bu süre dolduktan sonra planlanır.
Göz eti neden olur, güneş gözlüğü korur mu?
En güçlü ilişki güneş ışığındaki morötesi ile kurulmuştur. Ekvatora yakın bölgelerde ve açık havada çalışanlarda daha sık görülür. Rüzgar, toz ve kuru hava da yüzeyi tahriş ederek katkıda bulunur. Morötesini filtreleyen bir güneş gözlüğü ve geniş kenarlı şapka hem gelişme riskini hem de ameliyat sonrası nüks riskini azaltmaya yönelik en basit önlemlerdir. Camın koyuluğu değil, morötesi filtresi olup olmadığı önemlidir.
Gözümdeki et parçası pterjium olmayabilir mi?
Olabilir. Korneada geçirilmiş bir yaralanmaya ya da kimyasal yanığa doğru ilerleyen doku büyümesine psödopterjium denir. Görünüş olarak gerçek bir pterjiuma çok benzeyebilir, ama farklı bir durumdur ve ameliyat kararını değiştirir. Ayrıca kireçlenme, beyaz plak biçiminde kabarma, düzensiz damarlanma ve hızlı büyüme pterjiumun tipik özellikleri değildir. Bu bulgular varsa göz yüzeyinin bir tümörü akla gelir ve ayrım için ön segment optik koherens tomografisinden yararlanılır.
Gözde et yürümesi ameliyatı olanların yorumları?
Bu konuda en sık aranan şeylerden biri, ameliyat olmuş kişilerin yorumlarıdır. Bu sitede hasta yorumu yayımlanmamaktadır. Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Yönetmeliği hasta memnuniyeti içeriklerini yasaklar ve bu yasak, hastanın kendisi izin verse bile geçerlidir. Bunun yerine bu sayfada hangi sonucun ne sıklıkta görüldüğü hakemli yayınlara dayanılarak yazılmıştır: nüks oranları, teknik seçimi ve ameliyat sonrası ilaç uygulamaları yukarıdaki bölümlerde kaynaklarıyla durmaktadır.
Gözde et yürümesi başlangıcı nasıl anlaşılır?
Erken dönemde göz akında, genellikle burun tarafında hafif bir kabarıklık ve kızarıklık görülür. Bu aşamada görme etkilenmez ve yakınma çoğu zaman batma, kuruluk ve kozmetik rahatsızlıkla sınırlı kalır. Başlangıç sayılan bu tablonun pterjium olup olmadığı biyomikroskop muayenesiyle ayırt edilir. Göz akındaki her kabarıklık pterjium değildir.
Kaynakça
Nüks oranları ve genel klinik bilgiler Amerikan Oftalmoloji Akademisi'nin ders kitabına dayanmaktadır. Ameliyat sonrası ilaç uygulamalarıyla ilgili bölümde Ağca'nın yazarları arasında yer aldığı iki ileriye dönük çalışmaya atıf verilmiştir.
- [1]Trief D, Haddadin RI, Iuorno JD, Kaufman SC, Ma JH, Mah FS, Marcovich AL, Thulasi P. Degenerations and Depositions · Ocular Surface Surgery. In: External Disease and Cornea. 2025-2026 Basic and Clinical Science Course, Section 8. American Academy of Ophthalmology; 2025:103-106, 133-137.
- [2]Özgürhan EB, Ağca A, Kara N, Yüksel K, Demircan A, Demirok A. Topical application of bevacizumab as an adjunct to recurrent pterygium surgery. Cornea. 2013;32(6):835-838. doi:10.1097/ICO.0b013e3182772d4e
- [3]Özgürhan EB, Kara N, Bozkurt E, Gencer B, Ağca A, Alkın Z, Demirok A. Effect of fluorometholone/tetrahydrozoline fixed combination on conjunctival autograft morphology after primary pterygium excision. Biomed Res Int. 2013;2013:481843. doi:10.1155/2013/481843
Randevu
Randevu ve değerlendirme
Gözünüzde et yürümesi olduğu söylendiyse, muayenede dokunun korneaya ne kadar ilerlediği, görmenizi etkileyip etkilemediği ve ameliyat gerekip gerekmediği birlikte değerlendirilir. Daha önce aynı gözden ameliyat olduysanız epikrizinizi getirin.
Medicana Ataköy Hastanesi Göz Hastalıkları Kliniği · 1. Kısım Mah. Rauf Orbay Cd. No:2/1, 34158 Bakırköy / İstanbul
Prof. Dr. Alper Ağca
Göz Hastalıkları Uzmanı — kornea, keratokonus ve refraktif cerrahi
Medicana Ataköy, İstanbul
Göz yüzeyi cerrahisiyle ilgili olarak, nükseden pterjiumda ameliyat sonrası bevasizumab uygulamasını ve konjonktival greftin iyileşmesinde damla seçiminin etkisini araştıran iki ileriye dönük çalışmanın yazarları arasında yer almaktadır.
Yayın profilleri: Google Scholar · Web of Science · PubMed · ORCID
Son güncelleme: · Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, tanı ve tedavi yerine geçmez.